Son zamanlarda sanırım “evrimin yani değişimin sadece daha iyi ve güzele doğru” olacağını zanneden şaşkın yaradılışçılar gibi düşünen bir grubun, “5 maymun” adı ile internette dolaştırdıkları bir slâyt gösterisi var. Toplumsal / kuramsal, negatif öğrenmenin nicel bir gözlemle desteklenen deneysel izahı. 5 maymunun davranışından yola çıkıp, toplumumuzu hedef alan, ilk bakışta olumlu gözüken fakat üzerinde düşünüldüğü ve yorumlandığı zaman, insafsız bir eleştiriyi taşıyan tam bir hayal kırıklığı.
Bu çalışmada 5 maymun bir kafese konuyor kafesin ortasına bir merdiven ve merdivenin üzerine de bir hevenk muz asılıyor. Maymunlar muzu görünce merdivene çıkıp muza ulaşmaya çalışıyor fakat ne mümkün. Hazırlanan bir düzenek ile merdivenin daha ilk basamaklarında buz gibi soğuk bir su ile ıslatılıyorlar ve ardı ardına gelen birçok denemeden sonra muza ulaşamayacaklarını anlayıp merdivene çıkmaktan vazgeçiyorlar. Bunun üzerine maymunları ıslatan düzenek kaldırılıyor fakat merdivene yine de çıkan yok. Bu kez dışarıdan bir maymunla içerden bir maymun değiştiriliyor. Tabii yeni gelen ve hiçbir şeyden haberi olmayan maymun, muzu görünce merdivene çıkmak istiyor ama diğer dört maymun engelliyor. Israr edince dövüyorlar. Tabii o da tövbe ediyor. Bu kez suyla ıslanan eski maymunlardan biri daha, dışarıdan başka bir maymunla değişiyor. İçerideki 4 maymunun tavrı gene aynı hatta ilk değiştirilen maymun yeni geleni engellemek isterken daha iştahlı vuruyor. Netice itibari ile deneye başlayan 5 maymunun yeri, soğuk suya hiç maruz bırakılmamış dışarıdan 5 maymun ile değiştiriliyor fakat onlar da toplumsal öğrenmenin etkisi ile hiçbir fikirleri olmadığı halde, o merdivene çıkmıyor ve o muza ulaşamıyor. Neden? Açıklama şöyle; “Çünkü burada işler böyle gelmiş böyle gitmiştir... Artık Türkiye’de olduğu gibi kötü yönetilmeyi ve maymun davranışını kanıksarsanız sonuçta hayatınızdan memnun olmaya başlar, kurulu düzenin savunucusu olup karşı çıkana da en çok ve en iştahlı engel siz olursunuz... Değişmeniz umudu ile...” diyerek bitiriyor. Anlaşılacağı gibi, toplumumuzda da değişime karşı geleneksel, bilinçsiz bir direncinin olduğu ve artık değişilmesi gerektiği fikri vurgulanmış.
Bu, bir noktaya kadar doğru bir tespittir. Ancak değişimin ne olduğu ve yönü tartışılmalıdır. Çünkü değişim olarak sunulan bazı çağdışı önerilere karşı gelenekselleşen toplumsal bir direncin varlığı, sağlıklı gelişmiş toplumlarda doğaldır. Merdivenin üzerine asılan, yani topluma sunulan, tatlı bir muz mu, yoksa topluma yutturulmak istenen acı bir reçete midir? Sağlıklı toplumlar bunu sorgular, tartışır. Toplumsal direncin yönü, bu tespit yapıldıktan sonra ortaya çıkar. Bizim ülkemizde toplumumuzun tüm bireylerini kucaklayan demokrasinin gereği, pozitif açılımlara, en tutucu çevrelerden bile, sert bir tepki oluşmamıştır. Şimdiye kadar devleti yönetenler tarafından sallantıda bırakılan, cem evlerinin resmi ibadethane sayılması ve zorunlu din dersleri konusunda, Alevi vatandaşların talepleri de dâhil olmak üzere, toplumun herhangi bir kesiminin ulaşamadığı, uluslararası belgelerle yasaklanmamış, hangi talebe, toplumun diğer bireyleri karşı çıkmıştır? Öyleyse haksızlık yapmamak gerekir. Bizim insanımız sırası ve yeri geldikçe demokratik haklarına kavuşacağına inanmış alçakgönüllü, yardımsever, insanları kategorize etmeden onlara sevgi ve saygı besleyen, gönül kapısını düşmanına bile sonuna kadar açabilmiş saygıdeğer bir topluluk oluşturur. Hoşgörülüdür, hatta kendi evlatlarını yiyen terör belası ile savaşırken bile, utanmadan bölücü bir televizyon kanalına çıkıp; “Ben yaşlıyım, dağa çıkamıyorum. Çocuğum da yok dağa gönderemiyorum ama Türkiye Cumhuriyeti’ne zarar vermek için elektrik, su parası ödemiyorum kaçak kullanıyorum.” diyen ya da, cebine “Türkiye Cumhuriyeti” pasaportunu alıp yurtdışına çıkınca, “Etnik kimliğim yüzünden baskı görüyorum.” diye iltica talep eden binlerce hainin varlığını bildiği halde. Bizim insanımız sabırlıdır. Bölmek parçalamak için yola çıkanları, utanç verici çıkar ilişkilerini, demokrasi adına atılan geri adımları, “Bir koyup üç alacağız.” diyerek ülkeyi ateşe atanları, memleketi babasının malı zanneden sadrazam kalıntılarını çok görmüştür.
Öyleyse bu günkü durumun, değişimle falan ilgisi yoktur. Esasen bu tür propagandalarla toplum yönlendirilmekte, örneğin “Kürtlerin özgürleşme harekâtı” da denen “demokratik açılım” ile ilgili uzun vadedeki olumsuzluklar gözden kaçırılmakta, yok “Kurulu düzenin savunucusu olmayalım, yok değişelim.” sloganları ile vatandaşın 3 maymuna dönüşmesi hedeflenmektedir. Duymadım, görmedim, söyleyemem. Aman dikkat! 5 maymundan ders alalım derken 3 maymuna dönmeyelim…
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder