UFAK TEFEK AYRINTILAR

Sanırım beş yıl kadar önce idi. Sakarya Bulvarının kaldırımlarına akasya benzeri ağaçlar dikilecekti. Büyükşehir Belediyesi ilgililerinden Atatürk Mahallesi sakinleri olarak bir talebimiz oldu. Kaldırımlara dikilen bu ağaçların yerine turunç gibi bölgemizde çok bulunan ve o sıralarda hızla katledilen portakal bahçelerinden çıkan güzelim ağaçların dikilmesini istemiştik. Sağ olsun, ulaştığımız sorumlu, ilgili birim müdürüne telefon etti ve talebimiz iletildi. Gelen cevapta o ağaçların çok hızlı büyüdükleri ve çok gölge yaptıkları için tercih edildikleri, söylendi ve gönlümüzü alacak birkaç sözle uğurlandık.

O günden bu güne, o ağaçların gelişimini takip ederim. Boyları hala ekildiği günkü kadar yaprakları ise ne yalan söyleyeyim aritmetik dizi halinde olsa bile artıyor. Buna da şükür, çünkü dikilirlerken de ikaz ettiğimiz gibi yeterli derinliğe gömülmeyen ve görevlilerin işlerini doğru yapmadığı için doğru dürüst sulanmayan bu ağaçlar, cinsi ne olursa olsun gelişme zorluğu çekmektedir.

Oysa biz bu talebimizi yaparken, ne hızlı büyüyen ne de bol yaprak üreten ağaçlar istiyorduk derdimizi anlatamamıştık. Zaten bulvardan yaya geçen birey sayısı, en çok kullanılan kısmında bile saatte ortalama ya ondur ya da yirmi, ağaçlar erken büyüse ne olur , üç sene geç gölge yapsa ne olur? Biz sadece, sökülen portakal bahçelerinden çıkan ağaçların değerlendirilmesini, odun olmamasını istiyorduk ama yapacak bir şey yoktu.

Neyse beni en çok üzen ise, talebimizin kulak ardı edilmesi değil, 2007 yılında okuduğum bir makale idi. Bu makalede, İzmit Büyükşehir belediyesinin yaptığı çalışmalar arasında, yaprak döken ağaçların ana caddelerden sökülerek şehir dışına taşınması, yerlerine yaprak dökmeyen ağaçların dikilmesi, böylece yağmur suyu tahliye ızgaralarının ve kanallarının tıkanmasının önleneceği, bir süre sonra belediyenin buraları temizlemek için harcanan para ve enerji açısından kâra geçeceğini falan yazıyordu.

Tabii biz, bulvarımıza turunçgil ağaçlarının dikilmesini isterken, yaprak dökmeyen ağaçların böyle bir yararı olabileceğini akıl edememiştik. Şaşırtıcı olan ise o sıralarda bu işten sorumlu olanların bunları düşünememesi ve daha işe başlarken yanlış başlamalarıdır. Antalya’mızda şehircilik açısından pek çok yanlış yapıldığını söylemek için ulemadan olmaya gerek yoktur. Şöyle baktığınız zaman onlarca hata saymak mümkündür, üstelik bu hataların, hemen düzeltilmesi de mümkün görülmemektedir. Madem ki bu hatalar geçmişteki yerel yönetimler tarafından yapılmış ve bu gün sorun olarak ortadadır bu hatalardan ders alıp tekrarını önlememiz gerekmez mi?

Bu gün bakıyoruz yine değişen bir şey yok. Bir ara ekilen sokak kauçukları yerine yaprak döken, ekim ve sulama hatalarına toleransı az, ağaçlar dikilmeye devam ediliyor. Önerilerimin hataları olsa bile olsa, zeytin, turunç, muşmula, sokak kauçuğu gibi şehrimizin ikliminde yetiştirilmesi son derece kolay, yaprak dökmeyen ağaçlar dururken neden çınar, akasya gibi yaprak döken ağaçlar ekilmektedir? Mısır’dan gelen binlerce palmiye ve hurmanın Antalya’ya bir faydası olmaz, bizi sıradan bir Arap kenti haline getirir o kadar. Oysa modern şehirler fiziki çehrelerini kendi değerleri çizgisinde yaratırlar ve o değerleri pazarladıkları ölçüde başarılı olurlar.

Ufak tefek ayrıntılar şehir yaşamında önemlidir.

"Yenilmeyin yenilenin" Eğitimde de inovasyon

Tubitak’ın “Yenilenin Yenilmeyin” sloganı ile ulusal yenilenme (inovasyon) çalışmalarını geliştirdiği şu günlerde, kelime dağarcığımızda olmayan ve Türkçe tam bir karşılığı bulunmayan inovasyon, anlamı ve içeriği açısından, ne olduğu üzerinde durulması gereken, yeni bir anlayışı ve çarpıcı anlamları içeren, belki de yaratıcılığın köreltildiği eğitim sistemlerine nispet, ekonomik konjonktürde ortaya çıkan bir kavram. Anladığım kadarı ile, farklı, değişik, yeni fikirler geliştirmek ve bunları pratiğe uygulamanın genel adı. Bunun için yeni bir icada gereksinim duyulmadığını söyleyebiliriz. Bir başka deyişle, eldeki bilginin veya materyalin daha önce hiç kullanılmadığı biçimde, çözülmemiş sorunları çözmek veya daha önce karşılanmayan ihtiyaçlara cevap vermek amacıyla kullanılabilmesidir.
İnovasyonun yani yenilenmenin, olmazsa olmazı olan “yaratıcı fikirler” zor bulunur, dolayısıyla inovasyon da zordur. Çünkü insan, sahip olduğu bilgiyi, hep daha önce kullandığı anlam ve şekilde kullanma eğilimindedir. Bu yüzden zaman zaman şaşkınlığa düştüğümüz de olur. Örneğin büyük bir fırtınada, küçücük, ıssız bir adada kalmış kazazedenin elinde, geçen gemilere işaret verebilecek bir denizci feneri var ama içindeki fitil, haznenin dibinde kalmış gaza yetişmiyor. Düşünüp taşınıyor ve etrafındaki hindistancevizi kabuklarına gazı dökerek tutuşturmayı falan düşünüyor fakat fırtına var. Neyse şansı yardım ediyor ve birkaç gün sonra bir gemi, bunu alıyor. Kaptan “evladım buradan onca gemi geçiyor elindeki fenerle kendini nasıl fark ettiremedin?” diye sorunca bizimki deniz, fırtına, fener, gaz diye kem küm ederken, birden jeton düşüyor “Yahu ben niye hazneye deniz suyu doldurmadım. Deniz suyu daha yoğun olduğundan gazyağı suyun üstüne çıkacak böylece lamba yanacak ve kolayca fark edilecektim” diyor. Tabii içinden… Pek çoğumuz bu duyguyu değişik örneklerde yaşamışızdır. Taktir edersiniz ki yaratıcı fikirler ve yenilikler sıra dışıdır. İnovasyon için ise yaratıcı fikirler yanında, sıra dışılık ve süreklilik, vazgeçilmez unsurlar olarak dikkati çeker.
İnovasyon bir süreç olarak ele alındığı zaman ise, bilginin toplumsal ve ekonomik bir faydaya dönüştürülmesi ön plandadır. Tabii bu durumda yeniliklerden hoşlanan, durağan olmayan toplumsal öğelerin varlığı gereklidir. Çünkü, hangi alanda uygulanırsa uygulansın inovasyon devamlılık isteyen bir süreçtir. Örneğin bir sanayi ürününde yapılan inovasyonun bir süre sonra başka bir firma tarafından da taklit edilmesi, başka bir alanda ise, o zaman da değişen talepler, gelişen bilim ve teknoloji, başarılı olunmak ve başarılı kalınmak isteniyorsa, inovasyonun sürekliliğini zorunlu kılar. Dolayısıyla başarılı olabilmenin ve öyle kalabilmenin tek yolu sürekli inovasyon olarak gözükmektedir. Yani düşünen, üreten, geliştiren, değiştiren, yaratmak için eğitilmiş insanların sıra dışı faaliyetleri. Yenilmemenin yeni yolları…
Oysa bizim toplumumuza baktığımız zaman ilkokuldan itibaren verilen eğitim-öğretim, düşünen, danışan, tartışan ve üreten bir birey yetiştirme sürecini malesef başlatamamaktadır. Her ne kadar kitapta “Türk Milli Eğitiminin amacı çocuklarımızı beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;” olarak yazıyorsa da; onlarca yıldır aynı erekle yetiştirdiğimizi zannettiğimiz insanımızda sonucun bu olmadığı açıktır.
Yaratıcılık ve özgüvene dayanmayan, yetersiz, baskıcı, ezberciliği ön plana çekmiş, bilgiye ulaşma ve kullanmadan habersiz, bencil, şikayetçi, yaptığı işin önemini benimsememiş, hedefi sadece üniversiteye öğrenci katma, şeklinde algılayan bir eğitim sisteminde yaratıcı fikirler üretmek mümkün müdür? Bugün her ne kadar inovasyonun ticari anlamı ön planda olduğundan eğitimde inovasyon kelimesi kullanılmamalı diyenler olsa da, eğitim sistemimizde de inovasyon çalışmalarını görmekteyiz. Örneğin okulların bilgisayar laboratuarlarına kavuşması, e okul, veli bilgilendirme gibi çalışmalar bu anlamdadır ve yetersizdir. Çünkü, AB’nin zorlaması ile alelacele ortaya çıkmaktadır ve alt yapı problemleri vardır. Ve maalesef her zaman göç yolda düzelmemektedir. Çünkü her türden değişim ve gelişim projesi; düşünce sisteminde tartışma, danışma, düşünme olmayan, müfredat dışına ancak, dogmatik ve toplumsal farklılıkları derinleştirecek konularda çıkmayı vazife edinmiş, çoğunun bilgisayar kullanma becerisi bile olmayan, sözde eğitimcilerin mumlarının dibinde, körelmeye mahkumdur. Oysa, ancak sıra dışı eğitimciler, sıra dışı öğrencileri fark edebilirler.
Eğitimde inovasyon için AB’nin zorlamasına veya onların zorlama projelerine ihtiyaç yoktur. Yaratıcılık, üretme ve geliştirme AB’nin tekelinde değildir. Bugüne kadar pek çok konuda eleştirdiğimiz hükümetin borç bulma konusunda İMF dışı kaynaklara yönelmesi de bir inovasyon sayılabilir. Bütün mesele, değişen zaman, bilim ve teknolojiye ve de talebe göre sisteme uygun eklentileri yapmamız, çözüm yöntemleri üretmemiz, iyileştirmemiz bir manada eldekini restore edip, güncelleyip, rağbet edilmesini sağlamaktır. Ancak bu işe, özellikle her türden eğitim ve öğretim kurumlarının vizyon ve misyonunu belirleyen yöneticilerinin yeterliliklerini sorgulayarak başlamak gerekir.

HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER

Birçok şekilde ifade edilmesine karşın bugün kabul edilen “ hak ” tanımı; hukuk tarafından korunan ve bu korumadan yararlanılması ferdin iradesine bırakılan menfaat olarak ifade edilmektedir. Örneğin kamu hukukundan doğan haklardan olan seçme seçilme, kamu görevi alabilme gibi haklarımız vardır ve devlet bunları garanti ederken, bu haklardan yararlanıp yararlanmama ferdin iradesine bırakılır.
Demokrasi farklılıkları kabul eden ve saygı gösteren siyasi bir sistem olduğuna göre, demokratik bir devlet olmanın en önemli koşulu, vatandaşlık haklarının tanınmasıdır. Bunları; sosyal, ekonomik ve siyasal haklar olarak sınıflandırabiliriz. Bu haklar, anayasalarla düzenlenip güvence altına alınırlar. Bu haklar sayesinde, kişilerin özgür, eşit ve sosyal güvenlik içinde olması sağlanır. Vatandaşlık hakları Anayasamızın “Temel Haklar ve Ödevler” kısmında belirlenerek güvence altına alınmıştır. Örneğin; Eğitim ve öğrenim hakkı: Anayasamızın 42.maddesinde düzenlenmiştir. İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve devlet okullarında parasızdır. Devlet ayrıca parasal olanakları yeterli olmayan öğrenciler için burslar sağlayıp gerekli yardımları yapar. Özel öğretime gereksinimi olanlar için bile gerekli önlemleri alır. Nasıl yurttaşın devletine karşı bazı vazifeleri varsa bu da devletin mesuliyeti altındadır.
Özgürlük ise, hiçbir kısıtlama ve sınırlamaya bağlı olmaksızın düşünme davranma durumu yani hürriyet-bağımsızlık-serbestlik olarak tanımlanabilir. Örnek vermemiz gerekirse vatandaşın seyahat hürriyeti vardır. Dolayısıyla vatandaş ülkesi içinde istediği yere seyahat edebilir. Eğer, anayasamızın 23. maddesi seyahat hürriyeti (özgürlüğü) değil de seyahat hakkı olsaydı devletin vatandaşını istediği yere, istediği zaman, belki de evinden alıp götürmesi gerekirdi ki, işte nüans budur.
Her ne kadar iki kavram da sınırsız ve kısıtlamasız bir yaşamı garantileyen kavramlarsa da ulusların kozmopolit yapısı yani etnik ve inanç kökenleri farklı bireylerden oluşması, anayasalarda hepsinin ortak çıkarlarına uygun olan ve insan hakları evrensel beyannamesinden esinlenerek düzenlenen, “yurttaş temel hak ve ödevleri” diye isimlendirilen manzumenin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Anayasalarda esas olarak böyle bir metnin varlığı, yurttaş hak ve özgürlüklerini, ister istemez kısıtlamaktadır. Çünkü üniter devletlerin anayasaları, “farklılıkları yumuşatmak, ulusu oluşturan değişik grupları ortak paydada buluşturmak”, esası üzerinde oluşturulur. Aslına bakarsak bu, hak ve özgürlükleri sınırlayan bir durumdur ve entegrasyon diye isimlendirilir ki, “zaman içinde vatandaşların toplumla bütünleşmesini sağlayan prensipler dizini ”olarak tanımlanabilir.
Bizim Anayasamızın 3. maddesi “Türkiye devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür” derken, üniter bir devlet olduğunu zaten göstermektedir. Öyleyse, ulusu oluşturan her etnik veya inanç grubu, eğer bu devletin üyesi olmayı içine sindirebiliyorsa, kafasına göre iki de bir, hak ve özgürlük adı altında taleplerde bulunması akıl dışıdır. Çünkü hiç kimse, hiçbir demokratik anayasadan veya devletten, vatandaşları arasındaki farklılıkları kalıcı kılacak, kurumlaştıracak isteklerde bulunamaz.
Ancak vatandaşlardan, zaman zaman özgürlüklerinin arttırılması talepleri gelebilir. Örneğin; vatandaşların anadillerini öğrenme, geliştirme gibi. Devletin görevi onlara, ana dillerini öğrenmelerini kolaylaştıracak olanakları sağlamaktır. Talep sahiplerinin ana dillerini öğrenebilecekleri özel dershaneler, Amerikan Kültür Dernekleri gibi dernekler kurmalarının hiçbir mahsuru yoktur. Fakat devletten, kendi kurumunda herhangibir etnik grubun dili ile yayın yapmasını, bireyleri arasındaki dil farklılığını daha da derinleştirmesini ve kendi bünyesinde kurumlaştırmasını bekleyemezsiniz. Çünkü devletin böyle bir mesuliyeti yoktur. Üstelik taleplerin bizim ülkemiz gibi yetmiş farklı etnik ve inanç grubundan oluşan bir ülkenin vatandaşlarından geldiği düşünülürse, devleti yönetenlerin bu tür taleplere “Vatandaşımın hakkı” anlayışı ile yaklaşması, sadece farklılıkları derinleştirir ki, bunun üniter bir devlette, hangi sorunları doğuracağını kestirmek için ulema olmaya gerek yoktur. Elimizi verirken kolumuzu kaptırma durumu, yetersiz ve yeteneksiz siyasetçilerimizin işte bu kıyakçı tutumlarından doğmaktadır.
Devletin görevi toplumu kucaklamak, ortak değerlerde birleştirip ayakta tutmaktır. Bu da ancak demokrasinin gereği olan özgürlüklerin, sırası ve yeri geldikçe ve gecikmeden arttırılması ve genişletilmesi ile mümkün olur.
Son söz, “ Cumhuriyet rejimi demek, demokrasi sistemi ile devlet şekli demektir. Biz Cumhuriyeti kurduk, on yaşını doldururken demokrasinin bütün gereklerini sırası geldikçe uygulamaya konmalıdır… Demokrasi maddi refah meselesi değildir. Böyle bir nazariyat vatandaşların siyasi hürriyet ihtiyacını uyutmayı amaçlar. Bir ulusu oluşturan bireylerin her çeşit özgürlüğü güven altında bulunmalıdır.” Bilin bakalım bu sözü kim söylemiş.

ARKA BAHÇEDEKİ ATATÜRK HEYKELİ

Otobüsle gelip geçerken hep aklıma gelir. Bir ara, bir söylenti dahi çıkmıştı Çallı Kavşağından kaldırılan, Atatürk anıtı bir daha yerine konulmayacakmış falan diye fakat gördük ki fısıltı gazetesinin palavrasıymış. Gelgelelim kavşaktaki eski yerine konan Atatürk heykeli o kadar geniş ve yüksek bir kaide üzerine oturtuldu ki, üzerine konan yontunun ne olduğunu çevrede oturan vatandaş bile tahmini söylüyor, belki de Atatürk heykeli değil. Her neyse çevre düzeniyle falan bir şeye benziyor…

Geçenlerde bir sabah, yürüyüşümü yapmış eve doğru giderken Çağlayan Lisesinde İstiklal Marşı okunduğunu duydum ve durdum. Bir zamanlar ben de bu okulun öğrencisiydim. Okul Baş Muavini Galip GÖKMEN, İstiklâl marşına başlarken, karşısında inci gibi dizili öğrencilere, “Taaa… Kepez’den duyulacak, yoksa sabaha kadar tekrar.” diye talimatını verir biz de gereğini yapardık. Belki de duyduğum en hafif İstiklâl Marşında bile esas duruşa geçmemin sebebi odur.

O dönemin öğrencileri olarak basketbol sahalarının yapımı için Yağ sanayi yakınlarındaki bir yerden taş taşınmasından tutun, bahçe duvarının kenarındaki neredeyse tüm ağaçların dikilmesine emek vermiştik. Alışkanlık olmuş, esas duruşa geçerek yönümü eski binanın ön bahçesine yani okulun arka bahçesine çevirdim. Ve hayretler içinde kaldım.

Lisenin arka bahçesi unutulmuş, terk edilmiş durumdaydı. Yeni bina yapılmadan önce, önünde saygı ile nice törenler yapılan anıtın smokinli Atatürk heykeli, bakımsız bahçenin orta yerinden önüne park edilmiş araçlara doğru hüzünle bakarken, ön bahçede bu kez bir Atatürk büstünün önünde esas duruşa geçmiş idareciler, öğretmenler, okul aile birliği üyeleri, veliler nasıl gönül rahatlığı ile İstiklâl Marşımızı söylüyorlardı? Aralarında bu anıtın ön bahçeye taşınması gerektiğini veya arka bahçenin düzenlenmesi gerektiğini düşünecek kabiliyette bir Allah kulu yok mudur? Okulun bahçesine bir zamanlar bin bir güçlükle dikilen bu Atatürk anıtının, sorumluların gözünde kıymeti harbiyesi bu mudur?

Sözün özü, zaten şehrimizin az sayıda olan meydan ve bahçelerinde sanat eseri sayılabilecek neredeyse tek yapıt olan Atatürk anıtlarının önünde tören düzenleyen büyüklerimiz, karşısında esas duruşa geçip İstiklâl Marşımızı okudukları bu eserlere gereken önemi göstermelidir. Bu her şeyden önce bir eserin ortaya çıkmasını sağlayan emeğe ve sanata saygının bir ifadesi olacaktır. Öte yandan karşısında esas duruşa geçtikleri herhangi bir taş yontu değildir. Önünde saygı ile durulan, bu ülkeyi bu günlere getiren, bağımsız, bağlantısız, inançlı, çağdaş bir ülke olmamız için bizi uyandıran ve daha da güzel günlere götürecek olan Atatürkçü düşünce sistemi, yani ülkemizin yegane servetidir.

Mızrakla her şey yapılabilir sadece üzerine oturulamaz

Hiçbir zaman bu ülke için (karşılığını fazlası ile aldığına inansam bile), bir dakika harcamış, kafasını memleketi için yormuş, cefakâr insanları eleştirmek istemedim. Onlara daima saygı duydum. Ancak bazı büyüklerimiz maalesef, ona saygı duyan vatandaşlarına şok üstüne şok yaşatmaya devam ediyor. Bir zamanlar üniversitede okurken Sprochaete pallida diye bir mikroorganizmanın beyin sapında yaptığı tahribat sonucu insanda; önce neşe, kaygısızlık, ardından dünyayı kurtarma teorileri üretme, bunlara inanma, hallerinin yaşanması, unutkanlık, aptallaşma ve en sonunda ilerleyen beyin felci ile birlikte vücudun hurdaya dönmesi periyotlarının yaşandığını öğrenmem, inanın beni gerçekten korkutuyor. Çünkü yakın zamanda yaşadıklarımız ve duyduklarımızın normal olmadığını düşünüyorum. Başka ne düşünebilirim ki, bir hafta önce Cumhuriyeti kurup, bu güne getiren zihniyeti, yapılan bazı hatalardan dolayı faşistlikle suçlayan Sayın Büyüğümüz bugün de partisine AKP diyenleri ahlâksız ve kötü niyetli olmakla itham ediyor.
Oysa haksızlık bu. Vatandaş pekakaya, pekeke dendiği zaman ne hissediyor? Pekeke diyenler pkk taraftarı ya da sempatizanı, o kadar, ki mecliste bunlardan çok var. AKP ile AK Parti denmesi arasındaki fark da budur. Normal vatandaşa ahlâk dersi verme ihtiyacı hissedilmesinin sizce mantıklı bir açıklaması var mı? Vatandaş ne derse desin.
Ha “kara kedi, ha beyaz kedi, fare tutuyor mu, fare?” Ne fark eder? Bunun ahlâkla ne ilgisi olabilir? Sanki vatandaş AK Parti deyince, Sayın Büyüğümüz bazı lobilerin verdiği üstün cesaret ödülünü iade mi edecek, Türk Telekom, Türkcell, Telsim, onlarca banka kısaca yabancılara satılan öz varlıklarımız geri mi alınacak? Sata sata elimizde üretim yapacak kuruluş kalmayınca, üniversite mezunu gençlerimizi ancak parklara çöpçü yapacak hâle getiren zihniyet düzelecek mi? İktidar bakir arazilerini, petrol sahalarını, uzun sürelerle yabancı patronlara kiralamaktan, kendi vatandaşını kendi toprağında uşak yapmaktan vaz mı geçecek? Ne olacak, ne düzelecek de bu kadar celâlleniyon Sayın Büyüğüm. Aslında ben buna İ.Melih Gökçek sendromu diyorum. Hani bir zamanlar İbrahim Melih Gökçek, “Emin Çölaşan benden yazılarında İ.Melih Gökçek diye bahsediyor” diye dava açmıştı ya, onun gibi bir şey.
Yalnız bu kez maksat başka. AKP diyen ahlâksızlar bu yana AK Parti diyen pürü pak, beyaz ve temiz insanlar şu yana. Ötekileştirmeye devam. Sanki mübarek siyasi kuruluş değil de fazilet tozu. Ahlâksız mısınız? Kolay AK Parti deyin düzelirsiniz, pürü pak olursunuz.
Napolyon “Mızrakla her şey yapılabilir sadece üzerine oturulmaz” derken, zorla her şeyin yapılabileceğini ancak bunun kalıcı olamayacağından bahsediyordu. Evet, gittikçe anlamını ve seviyesini kaybeden tespitler yapıp bunu zorla kamuoyu ile paylaşmaya kalkmak belki toplumu bir süre yıldırabilir, susturabilir ama neticede dünya Sultan Süleyman’a bile kalmamıştır.