Tubitak’ın “Yenilenin Yenilmeyin” sloganı ile ulusal yenilenme (inovasyon) çalışmalarını geliştirdiği şu günlerde, kelime dağarcığımızda olmayan ve Türkçe tam bir karşılığı bulunmayan inovasyon, anlamı ve içeriği açısından, ne olduğu üzerinde durulması gereken, yeni bir anlayışı ve çarpıcı anlamları içeren, belki de yaratıcılığın köreltildiği eğitim sistemlerine nispet, ekonomik konjonktürde ortaya çıkan bir kavram. Anladığım kadarı ile, farklı, değişik, yeni fikirler geliştirmek ve bunları pratiğe uygulamanın genel adı. Bunun için yeni bir icada gereksinim duyulmadığını söyleyebiliriz. Bir başka deyişle, eldeki bilginin veya materyalin daha önce hiç kullanılmadığı biçimde, çözülmemiş sorunları çözmek veya daha önce karşılanmayan ihtiyaçlara cevap vermek amacıyla kullanılabilmesidir.
İnovasyonun yani yenilenmenin, olmazsa olmazı olan “yaratıcı fikirler” zor bulunur, dolayısıyla inovasyon da zordur. Çünkü insan, sahip olduğu bilgiyi, hep daha önce kullandığı anlam ve şekilde kullanma eğilimindedir. Bu yüzden zaman zaman şaşkınlığa düştüğümüz de olur. Örneğin büyük bir fırtınada, küçücük, ıssız bir adada kalmış kazazedenin elinde, geçen gemilere işaret verebilecek bir denizci feneri var ama içindeki fitil, haznenin dibinde kalmış gaza yetişmiyor. Düşünüp taşınıyor ve etrafındaki hindistancevizi kabuklarına gazı dökerek tutuşturmayı falan düşünüyor fakat fırtına var. Neyse şansı yardım ediyor ve birkaç gün sonra bir gemi, bunu alıyor. Kaptan “evladım buradan onca gemi geçiyor elindeki fenerle kendini nasıl fark ettiremedin?” diye sorunca bizimki deniz, fırtına, fener, gaz diye kem küm ederken, birden jeton düşüyor “Yahu ben niye hazneye deniz suyu doldurmadım. Deniz suyu daha yoğun olduğundan gazyağı suyun üstüne çıkacak böylece lamba yanacak ve kolayca fark edilecektim” diyor. Tabii içinden… Pek çoğumuz bu duyguyu değişik örneklerde yaşamışızdır. Taktir edersiniz ki yaratıcı fikirler ve yenilikler sıra dışıdır. İnovasyon için ise yaratıcı fikirler yanında, sıra dışılık ve süreklilik, v
azgeçilmez unsurlar olarak dikkati çeker.
İnovasyon bir süreç olarak ele alındığı zaman ise, bilginin toplumsal ve ekonomik bir faydaya dönüştürülmesi ön plandadır. Tabii bu durumda yeniliklerden hoşlanan, durağan olmayan toplumsal öğelerin varlığı gereklidir. Çünkü, hangi alanda uygulanırsa uygulansın inovasyon devamlılık isteyen bir süreçtir. Örneğin bir sanayi ürününde yapılan inovasyonun bir süre sonra başka bir firma tarafından da taklit edilmesi, başka bir alanda ise, o zaman da değişen talepler, gelişen bilim ve teknoloji, başarılı olunmak ve başarılı kalınmak isteniyorsa, inovasyonun sürekliliğini zorunlu kılar. Dolayısıyla başarılı olabilmenin ve öyle kalabilmenin tek yolu sürekli inovasyon olarak gözükmektedir. Yani düşünen, üreten, geliştiren, değiştiren, yaratmak için eğitilmiş insanların sıra dışı faaliyetleri. Yenilmemenin yeni yolları…
Oysa bizim toplumumuza baktığımız zaman ilkokuldan itibaren verilen eğitim-öğretim, düşünen, danışan, tartışan ve üreten bir birey yetiştirme sürecini malesef başlatamamaktadır. Her ne kadar kitapta “Türk Milli Eğitiminin amacı çocuklarımızı beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;” olarak yazıyorsa da; onlarca yıldır aynı erekle yetiştirdiğimizi zannettiğimiz insanımızda sonucun bu olmadığı açıktır.
Yaratıcılık ve özgüvene dayanmayan, yetersiz, baskıcı, ezberciliği ön plana çekmiş, bilgiye ulaşma ve kullanmadan habersiz, bencil, şikayetçi, yaptığı işin önemini benimsememiş, hedefi sadece üniversiteye öğrenci katma, şeklinde algılayan bir eğitim sisteminde yaratıcı fikirler üretmek mümkün müdür? Bugün her ne kadar inovasyonun ticari anlamı ön planda olduğundan eğitimde inovasyon kelimesi kullanılmamalı diyenler olsa da, eğitim sistemimizde de inovasyon çalışmalarını görmekteyiz. Örneğin okulların bilgisayar laboratuarlarına kavuşması, e okul, veli bilgilendirme gibi çalışmalar bu anlamdadır ve yetersizdir. Çünkü, AB’nin zorlaması ile alelacele ortaya çıkmaktadır ve alt yapı problemleri vardır. Ve maalesef her zaman göç yolda düzelmemektedir. Çünkü her türden değişim ve gelişim projesi; düşünce sisteminde tartışma, danışma, düşünme olmayan, müfredat dışına ancak, dogmatik ve toplumsal farklılıkları derinleştirecek konularda çıkmayı vazife edinmiş, çoğunun bilgisayar kullanma becerisi bile olmayan, sözde eğitimcilerin mumlarının dibinde, körelmeye mahkumdur. Oysa, ancak sıra dışı eğitimciler, sıra dışı öğrencileri fark edebilirler.
Eğitimde inovasyon için AB’nin zorlamasına veya onların zorlama projelerine ihtiyaç yoktur. Yaratıcılık, üretme ve geliştirme AB’nin tekelinde değildir. Bugüne kadar pek çok konuda eleştirdiğimiz hükümetin borç bulma konusunda İMF dışı kaynaklara yönelmesi de bir inovasyon sayılabilir. Bütün mesele, değişen zaman, bilim ve teknolojiye ve de talebe göre sisteme uygun eklentileri yapmamız, çözüm yöntemleri üretmemiz, iyileştirmemiz bir manada eldekini restore edip, güncelleyip, rağbet edilmesini sağlamaktır. Ancak bu işe, özellikle her türden eğitim ve öğretim kurumlarının vizyon ve misyonunu belirleyen yöneticilerinin yeterliliklerini sorgulayarak başlamak gerekir.
İnovasyonun yani yenilenmenin, olmazsa olmazı olan “yaratıcı fikirler” zor bulunur, dolayısıyla inovasyon da zordur. Çünkü insan, sahip olduğu bilgiyi, hep daha önce kullandığı anlam ve şekilde kullanma eğilimindedir. Bu yüzden zaman zaman şaşkınlığa düştüğümüz de olur. Örneğin büyük bir fırtınada, küçücük, ıssız bir adada kalmış kazazedenin elinde, geçen gemilere işaret verebilecek bir denizci feneri var ama içindeki fitil, haznenin dibinde kalmış gaza yetişmiyor. Düşünüp taşınıyor ve etrafındaki hindistancevizi kabuklarına gazı dökerek tutuşturmayı falan düşünüyor fakat fırtına var. Neyse şansı yardım ediyor ve birkaç gün sonra bir gemi, bunu alıyor. Kaptan “evladım buradan onca gemi geçiyor elindeki fenerle kendini nasıl fark ettiremedin?” diye sorunca bizimki deniz, fırtına, fener, gaz diye kem küm ederken, birden jeton düşüyor “Yahu ben niye hazneye deniz suyu doldurmadım. Deniz suyu daha yoğun olduğundan gazyağı suyun üstüne çıkacak böylece lamba yanacak ve kolayca fark edilecektim” diyor. Tabii içinden… Pek çoğumuz bu duyguyu değişik örneklerde yaşamışızdır. Taktir edersiniz ki yaratıcı fikirler ve yenilikler sıra dışıdır. İnovasyon için ise yaratıcı fikirler yanında, sıra dışılık ve süreklilik, v
azgeçilmez unsurlar olarak dikkati çeker.İnovasyon bir süreç olarak ele alındığı zaman ise, bilginin toplumsal ve ekonomik bir faydaya dönüştürülmesi ön plandadır. Tabii bu durumda yeniliklerden hoşlanan, durağan olmayan toplumsal öğelerin varlığı gereklidir. Çünkü, hangi alanda uygulanırsa uygulansın inovasyon devamlılık isteyen bir süreçtir. Örneğin bir sanayi ürününde yapılan inovasyonun bir süre sonra başka bir firma tarafından da taklit edilmesi, başka bir alanda ise, o zaman da değişen talepler, gelişen bilim ve teknoloji, başarılı olunmak ve başarılı kalınmak isteniyorsa, inovasyonun sürekliliğini zorunlu kılar. Dolayısıyla başarılı olabilmenin ve öyle kalabilmenin tek yolu sürekli inovasyon olarak gözükmektedir. Yani düşünen, üreten, geliştiren, değiştiren, yaratmak için eğitilmiş insanların sıra dışı faaliyetleri. Yenilmemenin yeni yolları…
Oysa bizim toplumumuza baktığımız zaman ilkokuldan itibaren verilen eğitim-öğretim, düşünen, danışan, tartışan ve üreten bir birey yetiştirme sürecini malesef başlatamamaktadır. Her ne kadar kitapta “Türk Milli Eğitiminin amacı çocuklarımızı beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;” olarak yazıyorsa da; onlarca yıldır aynı erekle yetiştirdiğimizi zannettiğimiz insanımızda sonucun bu olmadığı açıktır.
Yaratıcılık ve özgüvene dayanmayan, yetersiz, baskıcı, ezberciliği ön plana çekmiş, bilgiye ulaşma ve kullanmadan habersiz, bencil, şikayetçi, yaptığı işin önemini benimsememiş, hedefi sadece üniversiteye öğrenci katma, şeklinde algılayan bir eğitim sisteminde yaratıcı fikirler üretmek mümkün müdür? Bugün her ne kadar inovasyonun ticari anlamı ön planda olduğundan eğitimde inovasyon kelimesi kullanılmamalı diyenler olsa da, eğitim sistemimizde de inovasyon çalışmalarını görmekteyiz. Örneğin okulların bilgisayar laboratuarlarına kavuşması, e okul, veli bilgilendirme gibi çalışmalar bu anlamdadır ve yetersizdir. Çünkü, AB’nin zorlaması ile alelacele ortaya çıkmaktadır ve alt yapı problemleri vardır. Ve maalesef her zaman göç yolda düzelmemektedir. Çünkü her türden değişim ve gelişim projesi; düşünce sisteminde tartışma, danışma, düşünme olmayan, müfredat dışına ancak, dogmatik ve toplumsal farklılıkları derinleştirecek konularda çıkmayı vazife edinmiş, çoğunun bilgisayar kullanma becerisi bile olmayan, sözde eğitimcilerin mumlarının dibinde, körelmeye mahkumdur. Oysa, ancak sıra dışı eğitimciler, sıra dışı öğrencileri fark edebilirler.
Eğitimde inovasyon için AB’nin zorlamasına veya onların zorlama projelerine ihtiyaç yoktur. Yaratıcılık, üretme ve geliştirme AB’nin tekelinde değildir. Bugüne kadar pek çok konuda eleştirdiğimiz hükümetin borç bulma konusunda İMF dışı kaynaklara yönelmesi de bir inovasyon sayılabilir. Bütün mesele, değişen zaman, bilim ve teknolojiye ve de talebe göre sisteme uygun eklentileri yapmamız, çözüm yöntemleri üretmemiz, iyileştirmemiz bir manada eldekini restore edip, güncelleyip, rağbet edilmesini sağlamaktır. Ancak bu işe, özellikle her türden eğitim ve öğretim kurumlarının vizyon ve misyonunu belirleyen yöneticilerinin yeterliliklerini sorgulayarak başlamak gerekir.
