ERATOSTHENES’in “çarşaf açılımı” YAKLAŞIMI

“Eratosthenes bir gün, bir gezginin yazdığı papirüsü okurken “21 haziranda, güneş tam tepede iken Asuan köyünde hiçbir eşyanın gölgesi yoktur” cümlesine takıldı. Bu nasıl olurdu?
Eratosthenes 21 haziranı bekledi ve Asuan (Bugünkü Mısır’da) köyüne gitti. Gerçekten güneş tam tepede iken yüksek objelerin gölgeleri kayboluyor, buna karşılık kuyuların dipleri aydınlanıyordu. Yani yeryüzüne dimdik inen güneş ışınlarına, köydeki objeler de dimdik duruyordu. Oysa yaşadığı İskenderiye kentinde aynı günün aynı zamanında gölgeler 7 derecelik bir açı yapıyordu. Güneş ışıkları yeryüzünün her yerine aynı şekilde indiğine göre bu durum, olsa olsa objelerin yeryüzünde konumlanmasından kaynaklanabilirdi, yani Asuan’daki eşya, söz konusu zaman aralığında güneş ışıklarına, dik, İskenderiye’deki eşya ise yamuk duruyor demekti.
Bir objenin güneş ışıklarına aynı anda, Asuan’da dik, İskenderiye’de yamuk durması ise ancak dünyanın yuvarlak olması halinde mümkün olabilirdi. "

Çalışmasının kısa bir bölümünü anlattığım Eratosthenes, MÖ:250 yıllarında bu günün üniversite mezunu bir insanının bilgisinin ancak yarısına sahip olan, milat öncesi insanının bile, bilimsel bir çalışmanın ve deneysel düşünmenin temel prensiplerini uyguladığı taktirde o günün şartlarında, “dünyanın yuvarlak oluşu, çevresinin yaklaşık 40.000 km olduğu gibi hayali bile imkansız olan” bilgilere yani o günün olmazlarına ulaşılabileceğini gösterirken; 1600’lü yıllarda yani yaklaşık 1850 yıl sonra, Galileo Galilei’yi engizisyon mahkemelerinin, “dünya dönüyor” iddiasından vazgeçmediği için hapislerde çürüttüğünü de unutmamak gerekir.
Bu iki zıt örnekden de anlaşılacağı gibi, bilimsel yöntemlere ve sonuçlarına, inanma ve katlanma olayı, devre hükmedenlerin, bilime ne kadar inandıkları, bir başka değişle dogmatik kalıplarından ne kadar uzaklaşabileceklerine bağlıdır. Orta çağda Hıristiyan dünyasında “Aristoteles ne söylerse gerçektir.” anlayışı vardı. Onun ağzından çıkan her şey kanun sayılıyordu ki, bu da dogmatik yaklaşımın bir ürünüdür. Oysa geçen zaman sürecinde görüyoruz ki, ilerleyen bilim ve teknoloji, değişmez olduğu kabul edilen birçok ortaçağ gerçeğinin, fasa fisodan başka bir şey olmadığını göstermiştir.
Yıl:2009. Peki bugün ne değişmiştir. Yaratılan tabuların yükseltilmesi uğruna, insanlar, topluluklar hatta devletler harcanmaktadır ve maalesef hâlâ her toplumsal düzeyde“ Başkanım ne söylüyorsa doğrudur” anlayışı devam etmektedir.
Enteresan olan, bugün inanılmaz bir hızla ilerleyen bilim ve teknoloji gerçeği ortada iken ve geçmişin doğruları şakır şakır çökerken, dünyada ve yurdumuzda hükmü geçen liderlerin tutumlarına, gelişen siyasi olaylara ve uluslar arası ilişkilere bakarsak, kendilerinin veya cemaatlerinin inançlarını ve dünya görüşlerini tüm toplumlara yedirmeye çalışan ve bunların yaygınlaşması için haklı nedenler ve maalesef dar alanda “mahalle baskısı”, küresel alanda “devlet baskısı” üretmeye çalışan, dogmatik, köktenci liderlerin, toplumları daha da çok etkiledikleri izlenimi doğmaktadır. Meselâ , (türban konusu) gibi inanç meselesi olarak ortaya atılan ve toplumsal enerji kaybına neden olan problemlerin topluma yararı nedir? Öyleyse “ Yararı olmayan şey anlamsızdır, bu tür tartışmalar da gereksizdir.” Tepkisinin toplumdan alınması gerekmez mi? Ne var ki, değiştirilmek istenmediği için birçok konuda stabilize kalmaya eğilimli bir yapı kazandırılacak şekilde eğitilmiş, geleneklerle yoğrulmuş toplumsal yapı ve beklentiler, bu tür pragmatik yorumlarla tatmin edilemez hale getirilmiştir.

Nitekim CHP’nin türban ve Kuran kursları açılımına gelen tepkinin temel nedeni de budur. Kendini CHP’li hissedenlerin pek çoğu, en basitinden “ takiye yapmak CHP’nin de hakkıdır” bile diyememektedir.

Çünkü bilinçli olarak dogmatik sistemlerin ağırlığı ile eğitilmiştir. Oysa bir topluluğu temsil eden partinin toplumu ilgilendiren açılımlar yapmasının ne gibi sakıncaları olabilir ki, neticede o da diğerleri gibi kozmopolitik bir yapıdadır ve bu yapıyı oluşturan bireylerin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için kendini geliştirmesi gerekmektedir.
Görüldüğü gibi, gittikçe bilimsellikten uzaklaşan böylece medeni dünya olduğunu iddia ettikleri modern çevrede barbarlaşan toplumlar ve topluluklar, çıkarları söz konusu olduğu zaman ilkel çağlarda kaldığını düşündüğümüz “yaşamak için öldür, parçala, yok et !” moduna dönebilmekte, gözlerini kırpmadan önüne çıkan her engeli yok etmektedir ki bu engeller duruma göre Irak, Afganistan gibi bir ülke veya bir ülkedeki başka din, mezhep veya ırktan bireyler olabilmektedir.

Bunlar hikaye değildir, Asya’dan Avrupa’nın göbeğine, Afrika’dan Amerika’ya son 50 yıla bir göz gezdirildiği zaman toplumların, kabilelerin, ırkların, daha büyük ve medeni olduğunu iddia eden ülkeler tarafından en acımasız biçimde nasıl yalanıp yutulduğu, görülecektir.
Manzara maalesef budur…
Öyleyse ülkemizde ve uluslar arası ilişkilerimizde “olmazları oldurmak” istiyorsak, farklı düşüncelere, perspektiflere yer vermeyen, deneysel düşünceyi reddeden bakış açılarından bir an önce sıyrılıp, toplumsal ve toplumlararası hayatı bilimsel zeminlere çekecek eğitim projeleri üretmeli ve gecikmeden uygulamaya konulmalıdır. Kesin, son, değişmez sayılan, her türden kırmızı çizgilerin problemleri çözme kapasitelerinin ne olduğu yeniden gözden geçirilmelidir.

Son bir not:

Atatürkçü düşüncenin en belirgin özelliği, aklın ve bilimin ışığında gelişmeye açık bir yön göstermesidir. . Atatürkçü düşünceye göre "Yaşamda en gerçek yol gösterici bilim ve tekniktir. Bilim ve tekniğin dışında yol gösterici aramak, bilgisizliktir, doğru yoldan sapmaktır."

Yine Atatürk'ün şu sözleri Atatürkçülüğün bu özelliğini bütün açıklığı ile vurgulamaktadır: "Ben manevî miras olarak hiçbir nass-ı katı", hiçbir dogma, hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevî mirasım bilim ve akıldır. Benden sonra, beni benimsemek isteyenler, bu temel eksen üzerinde akıl ve bilimin rehberliğini kabul ederlerse, manevî mirasçılarım olurlar.".