DERSİM'de NE OLDU?

DERSİM’de NE OLDU? (I)

“Dersim” tartışması hala ve “geçmişin gelecek için sorgulanması” gibi saygı duyulacak bir amaç için değil de, “herkesin ve her şeyin karalanması” biçiminde maalesef sürüyor.
Tabii bugün, yeni nesilden pek çok kişinin, ne Dersim’den, ne tarihi ve coğrafi konumundan, ne etnik yapısından, ne dini inançlarından, ne de bir zamanlar, günahsız, “iki arada bir derede kalmış” zavallı, yoksul yöre halkına yapılan sıra dışı baskı ve zulümden haberi vardır.Aslında ayakta kalmaya çalışan Cumhuriyetin, Dersim isyanını bastırırken kullandığı sert ve toptancı yöntemin, Anadolu'nun diğer yörelerinde çıkan isyanları bastırırken uygulanan yöntemden farklı olduğunu iddia etmek de kesinlikle yanlıştır.
Gelgelelim bugün, bakıyorum da ilgili ilgisiz bazı fırsatçılar , Dersim’de kendi yüreğimizde açtığımız yarayı deşerek, özellikle Alevilerin Atatürk’e gösterdiği sevgi ve saygıyı alaşağı etmek ve bunu oy’a çevirmek için, eleştirinin de ötesinde hakarete varan insafsız bir tutum sergiliyorlar. Oysa her olay, kendi şartlarında değerlendirilebileceğine göre, olur olmaz şeyleri bahane edip, ulusu oluşturan unsurlar arasında düşmanlığa ve ayrışmaya sebep olacak inatlaşmalardan vaz geçmeliyiz. Ve şunu unutmamalıyız ki, sancısız doğum olmaz, açıp baktığınız zaman her ulusun tarihinde, derin acılar yaşandığı görülecektir. Öyleyse, bu ülkede zaten nadir yetişen toplum önderlerini her fırsatta hırpalamaktan vaz geçmeliyiz. Herkesin yaptığı hata eleştirilebilir, fakat bu eleştiriler hiçbir zaman inkar ve hakaret boyutlarına ulaşmamalıdır. Eğer bu hakarete varan eleştirilere göz yumuyorsak veya katılıyorsak bilelim ki, bu bizim de onur’umuzun, alçak’lığı bırakın, artık çukur haline geldiğini gösterir.
Gelelim Dersim konusuna. Diplomat, uluslar arası araştırmacı yazar, tarihçi Bilal N.ŞİMŞİR’in Kürtçülük II kitabında, Dersim Raporları,Tunceli Kanunu, Tunceli’de reform ve ayaklanma, Ayaklanmanın bastırılması ve 1937 sonunda Türkiye’nin genel görüntüsü içinde Dersim/ Tunceli diye isimlendirilen oldukça geniş bir bölüm yer alıyor. Orada yerli yabancı bir çok diplomat, politikacı ve askerin bölge hakkındaki o yıllarda yazdıkları resmi raporlar yer alıyor.
Oradan ayrıntılı bilgi edinmek mümkün. Ancak özet olarak şunları söyleyebiliriz.
Cumhuriyet yönetimi, Osmanlı devrinden kalan “bölgeyi yerli ağa ve beylerle yönetme”, biçimini kaldırıp 1929 yılında, merkeziyetçi bir idari ve adli yapıyı benimseyerek, yeniden örgütlenmeye başlıyor. Bu değişiklikler gereğince 25 aralık 1935 yılında, daha önce de oluşturulan diğer yeni illere ek olarak Çoruh, Hakkari, Bitlis, Bingöl ve Tunceli vilayetleri de kuruluyor. 1936 yılının ilk aylarından başlanarak, özellikle geri kalmışlığı ve yüzyıllardır çeşitli ayaklanmaların odağı olduğu (en son 1921 Koçgiri isyanı olmuştu) dikkate alınarak Tunceli ilinde büyük bir bayındırlık hareketine girişiliyor. Tabii bu çalışmalar, devletin halk üzerindeki olumlu etkisini arttırıyor. Öyle ki, İngiliz büyükelçiliğinin “1936 Türkiye yıllık raporu’nda” özetle “Bölgeyi, yatıştırarak ve eğitimi yaygınlaştırarak kalkınma amaçlanıyor” deniyor. Ancak, Dersim’in yani yeni adı ile Tunceli’nin yoksul, cahil, çaresiz halkını, Osmanlı’nın idari anlayışı yüzünden, kayıtsız şartsız esir alan seyyid ve reislerin organize ettiği çeteler, alıştıkları soygun düzeninin devam etmesi için, yol kesip, soygun yapmaya, 1936 yılında yani devletin bayındırlık çalışmaları sırasında bile, devam ediyorlar ve bu çalışmaları engelliyorlar.
Devamı yarınki yazımızda…

DERSİM’de NE OLDU? (II)

Dünkü yazımızda, İngiliz büyükelçiliğinin 1936 Türkiye yıllık raporuna dayanarak, Cumhuriyetin “Bölgeyi, yatıştırarak ve eğitimi yaygınlaştırarak kalkınma amacına” uygun olarak Tunceli’de bayındırlık çalışmalarını yoğunlaştırdı demiştik. Bu manada, bölgede önce aşiret dışı köylülere toprak dağıtıldı, Pülümür, Hozat ve Mazgirt’te bölge okulları açıldı ve aşiretlerin tüzel kişilikleri kaldırıldı, el koydukları taşınmazlar devletleştirildi. Kısacası sahip oldukları özel silahlı kuvvetleri ile kendi adlarına vergi bile toplarken, birden bire devletin bütün güce el koyduğunu gören, Sin Köyü yakınlarında konak sahibi, Haçelili Seyit Rıza’nın çağrısı üzerine, Haydaran, Abbasuşağı, Yusufhanlı, Kureyşanlı ve Bahtiyar aşiretleri, isyan kararı alıyor. 21 mart 1937 gecesi önce, Tunceli-Erzincan yolu üzerindeki Harçak Deresini aşan tahta köprü Haydaran ve Demanan aşireti üyelerince yakılıyor, dört gün sonra da Kahmut’la Pah arasındaki telefon telleri kesiliyor. Kahmut karakoluna takviye gönderilen jandarma birliğine pusu kuruluyor, Puh bucağı karakolu Demanan aşireti reisi Cebrailin oğlu Keko tarafından basılıyor. Sin karakolu Seyit Rıza’nın emri ile basılıyor ve böylece devlet güçlerine yapılan bir çok baskın ve saldırı ile isyan başlıyor. Olayın uluslar arası boyutu da var. Çeşitli devletlere yazılan mektuplarla orada kurulacak devlete destek falan isteniyor.
Özetlersek, İstiklal Savaşını yapmış, neredeyse tüm dünyayla çatışmış, topraklarını korumuş, baştan aşağı farklı bir anlayış ve yönetim biçimi ile yeniden kurulmuş Cumhuriyetin, tam da yüreğinin ortasında ve birlik ve beraberliğe en çok ihtiyaç duyduğu bir zamanda bir isyan örgütlenmiştir. Ve tabii ki, bu işi örgütleyenler başaramadıklarına göre sonucuna da katlanacaktır çünkü bir isyanın, ayaklanmanın ya da kalkışmanın doğasındaki ölümü ve zulmü bilmemek imkansızdır.
Hangi kaynağa bakarsanız bakın durum aşağı yukarı budur. Buraya kadar olanlar karşısında tabii olan, isyanın bastırılması için devlet güçleri harekete geçmesidir ve geçmiştir de. Ancak acı olan, o zaman şartlarında suçlu, suçsuz ayrımının yapılmadan, bölge halkına derin acılar çektirilmesidir. Bu konuda, devlet sorumlularının söyleyebileceği pek bir şey yoktur. Bu işte doğrudan sorumlu ilan edilecek birisi de yoktur. Olumlu veya olumsuz bir laf edebilmek için, o günkü şartları iyi irdelemek ve olaylara objektif bakmak gerekir, hele hele yetmiş yıl sonra duygusallığın hiç yeri yoktur.
Ancak Onur ÖYMEN’in konuşmasında olduğu gibi, bir sorumlu aranması gerekirse belki de, bölgeye gönderilen kuvvetlerin sevk ve idaresinden sorumlu Genel Kurmay Başkanı Fevzi Çakmak gösterilebilir. Paşa’nın dini konulardaki tutuculuğu ve olmayan demokrasi anlayışı göz önüne alındığı zaman bu acıların çekilmesinde sorumluluğunun yüksek olabileceği görülüyor. Bilemiyoruz ama, diyelim ki “suçlu” ne olacak, neyi değiştirecek ki, bu şekilde kayıplarımızı telafi edebilecek miyiz? Bugün yine aynı şeyler olsa Devlet müdahale etmeyecek mi? Benzer acılar yaşanmayacak mı?
Yeni bir ulusun doğuşu acı olayları da beraberinde getirir ve hala bu acıları, bu ulus çekmektedir, çekilmektedir. Bugün neresinden bakarsanız bakın, elli bin vatan evladı bir şekilde terörizmin kurbanı olmuştur. Terör korkusundan köyünü, kasabasını terk edip büyük illere göçüp, oralarda aç sefil yaşayan binlerce ailenin çektiği çile de cabası. Demek ki bu kan hala akmakta, hala çıkar çevreleri bir sebeple bu gariban çaresiz halkın kanını emmektedir. Peki bu durumda ne yapmalı, hemen her şeyi bırakıp yeni acılar mı yaşamalıyız, yoksa özeleştiri yaparak yanlışlarımızdan kurtulup, elimizdeki değerlere sahip mi çıkmalıyız?

HALÂ BİR CEVAP BEKLİYORUM

HALÂ BİR CEVAP BEKLİYORUM

Nisan 2009 Belediye seçimleri öncesi elime geçen, başkan adaylarının vaatlerinin toplandığı kitapçıklardan birinde Düden Çayının boş boş denize akmasının önüne geçileceği, değerlendirileceği veya benzeri bir vaat okuduğumdan veya olur ya okuduğumu zannettiğimden, böyle bir projeyi düşünmeye, hayata geçirmeye en yakın başkan olduğunu düşündüğüm Kepez Belediye Başkanı Sayın Hakan Tütüncü’nün Düden çayı ile ilgili projesinin hangi safhada olduğunu 3 kasım 2009 salı günü elektronik posta ile kendisine sordum. Cevabını hemen akşamına göndermiş.

Sağ olsun. Şöyle diyor: “Mehmet Bey; benim seçim vaatlerimi içeren “Kepez için 41 proje” adlı seçim beyannamemde öyle bir vaadde bulunmadım. Çünkü Düden ve Porsuk Çayı gibi akarsuların üzerinde proje uygulama hakkı ve yetkisi Büyükşehir belediyelerine aittir. Bu konu ile ilgili olarak sanıyorum Büyükşehir Belediyesi gereken çalışmayı yapacaktır.(Burada topu başkasına atıyor) Muhtemelen siz başka bir adayın vaatleri ile konuyu karıştırmış olmalısınız. Mail yazarak duyarlı bir vatandaş gibi hareket ettiğiniz için teşekkür eder iyi akşamlar dilerim. Hakan Tütüncü Kepez belediye Bakanı.”

Sayın Başkanın da dediği gibi projenin onun olduğu konusunda yanılmış olabilirim. Ancak birisinin böyle bir projeyi sahiplenmesi gerektiği konusunda yanılmış olamam. Oysa Sayın Başkanımın, düşününce ve bir gün hayata geçirilmesi muhtemel olan, Eskişehir’in Porsuk Çayı projesine benzer bir proje için bazı hazırlıkların yapılmakta olduğunu söylemesini beklerdim. Sanki ateşten gömlek, kimse bir ucundan tutmak istemiyor, hani afişler asmıştınız “Muratpaşa’da olan her şey Kepez’de de olacak” diye. Olmadı, olmadı…

Ama ben yılmadım, en azından Başkandan, bir gün belki de Büyükşehir böyle bir proje üretecek olursa, destek sözünü almak ve varsa örneğin, kanalların nerelerden geçeceği, parkların, havuzların nerelere konulabileceği ile ilgili bir fikirlerinin veya hazırlıklarının olup olmadığını öğrenmek istiyordum. İkinci bir elektronik posta ile dileklerimi yazdım.

“Sayın Başkanım;

Evet ben karıştırmış olabilirim peşinen özür dilerim. Düşünmeye ve hayata geçirmeye en yakın aday olduğunuz düşüncesi ile inanın araştırmadım bile. Ancak Antalya’mızın “Eskişehir’in Porsuk Çayı Projesi” gibi bir projeye ihtiyacı yok mu? Büyükşehir’in yetkisinde bile olsa, en nihayetinde Kepezi etkileyecek olan böyle bir proje için, varsa sizin düşünce ve hazırlıklarınızı öğrenmek isterim. En içten başarı dileklerimle. mmetelik”

Hala, bir cevap bekliyorum…Gelirse paylaşacağımdan emin olabilirsiniz.

O su orada boş boş denize akarken, nasıl olsa birileri, bir gün rahatsız olup halkın bu talebine cevap verecek.

YOKSA ARANIZDA PROVOKATÖR KEDİLER Mİ VAR?

Demokratik açılım denen, “demokrasiyi iyileştirme eylemleri” üzerine yapılan meclis toplantıları sırasında Sayın Onur Öymen , "Maalesef bu ülkenin anaları çok ağladı. Tarihimiz boyunca çok şehit verdik. Çanakkale Savaşı'nda 200 bin şehidimiz vardı, hepsinin anası ağladı. Kimse çıkıp 'bu savaşı bitirelim' demedi. Kurtuluş Savaşı'nda, Şeyh Sait isyanında, Dersim isyanında, Kıbrıs'ta analar ağlamadı mı? Kimse 'analar ağlamasın, mücadeleyi durduralım' dedi mi? İlk siz diyorsunuz. Çünkü sizin terörle mücadele cesaretiniz yok. Atatürk Dersim isyanını yapanlarla oturup konuştu mu?'' Diyerek görüşünü meclis kürsüsünden açıkladı. Kimseden “tık yok”tu. Aradan birkaç gün geçti, jeton düştü, kelimeler cımbızlandı, anlamlar parlatıldı, manalar eklendi ve ne olduysa oldu birden kıyametler koptu.
Ve maalesef gördük ki, “demokratik açılım kapsamında” bazı Tunceli’liler teröristlere gösterdiği anlayışı, Sayın Onur Öymen’e gösteremedi. Derhal mahkum etti… Ve enteresandır, onu herkesten daha iyi tanıması gereken Sayın Kemal Kılıçtaroğlu belki de annesini kaybetmenin verdiği zihin yorgunluğu içinde, Tunceli’den öyle bir “Gereğini yap” diye bağırdı ki, kayıplar ikiye mi çıkıyor diye yürekler ağza geldi.
“..Sevgi muhabbet kaynar, yanan ocağımızda.. Bülbüller şevke gelir gül, açar bağımızda.. Hırslar kinler yok olur aşkla meydanımızda.. Arslanlarla ceylanlar dosttur kucağımızda....”

Diyen, Hünkar Hacı Bektaşi Veli’nin torunlarına; bir insanın savunmasını almadan, belki de hatalı olan ifadesini açıklamasına fırsat vermeden Hitler’e benzetilen resimleri ile şehri donatmak yakıştı mı? Bu mudur ezilenden, mazlumdan yana olmak. Yaptırdığınız Hitler afişleri, bu yaşına kadar demokrasi mücadelesi yapmış, bu ülkeyi her yerde en iyi şekilde temsil eden, hümanist, kibar, pırıl pırıl bir insana yeterince ağır bir hakaret değil midir? Hepsini bir kenarda bırakalım herkes sizin gibi düşünmek zorunda mıdır? Tüm CHP’lilerin aynı fikirde olması şart mıdır? İnsanlar inandıklarını rahat rahat dillendiremiyorsa, arslanlarla ceylanlar nasıl dost olacak kucağımızda? İma ettiği iddia edilen konuda, belki on kere özür dilemiş bir insana bu hiddet, bu şiddet reva mıdır?
Sayın Onur Öymen Türkiye’nin yetiştirdiği ve kolay kolay vazgeçemeyeceği önemli bir değerdir. Onun istifasını isteyenlerin hiç birinde ondaki, insan sevgisinin, alçak gönüllülüğün, binde birinin dahi olmadığını düşünenlerin sayısı hiç de az değildir. İnsani değerlere saygı söz konusu olunca, bu kırattaki bir insanı siyasi hayattan mahrum etmek için en azından şaşırmış olmak gerekir. Onur Öymen zorlama ile de olsa hata yapmış olabilir ancak, adına yakışır şekilde özür dilemesini de bilmiştir. Her zaman alçak gönüllü olmaları ile övünen Alevi kardeşlerimize ne oldu da bu kadar özre rağmen hala ayakta.
Yoksa aralarında yeni bir polemik yaratmak için çırpınan provokatör kediler mi var?

TEKİL BAŞLAYIP ÇOĞUL BİTEN BİR CÜMLE

TEKİL BAŞLAYIP ÇOĞUL BİTEN BİR CÜMLE

Sudan, Afrika ülkelerinden biri, Mısır’ın güney komşusu dersek sanırım nerede olduğunu tahmin edebilirsiniz. Darfur denilen bölge de ülkenin başkenti Hartum’a bir hayli uzak, aşağı yukarı İzmir’le Diyarbakır arası kadar. İşte burada 2003 yılında avcılık ve tarımla geçinen yerel ve Arap kabileler arasında otlak ve su paylaşımından kaynaklandığı söylenen çatışma, hükümetin milis kuvvetlerinin de devreye girmesi ile büyüyor ve bir isyana dönüyor. Hükümetin milis kuvvetleri bu çatışmalar sırasında orantısız gücü ile acımasızca saldırıyor ve yüz binlerce insanı öldürüp, yaklaşık 2-3 milyon insanı da göç ettiriyor. Bu gün hala 1,5 milyon insanın yerleştirildikleri mülteci kamplarında yaşadıklarını düşünürsek çekilen ızdırabın büyüklüğünü kavrayabiliriz.

Görünümü ve boyutları düşünüldüğü zaman gerçek bir soykırım olan, bu acı hikayede son söz Sayın Büyüğüm tarafından söylendi ve “Ben Darfur’a gittim. Orada böyle bir soykırım tespiti biz yapamadık.” Dedi. Kuruluşu bile hatalı, tekil başlayıp çoğul biten bir cümle. Cümlenin kuruluşu olduğu gibi anlamı da yanlış ve yakışıksız. Belki burada bahse konu olan insanlık suçu ile soykırım aynı anlama gelmez, denmek istense de, ortalama vatandaşta bıraktığı izlenim “ortada bir suç yoktur” yargısıdır.

Oysa, önce Birleşmiş Milletler soruşturma heyeti söz konusu bölgede, harp suçlarının işlendiğini belirlemiş, ardından 4 mart 2009 tarihinde Uluslar arası Ceza Mahkemesi, Sayın Büyüğümün yapamadığı tespiti yaparak, Sudan Devlet Başkanı Ömer El Beşir hakkında, “Darfur’da insanlığa karşı suç işlediği için” uluslar arası bir tutuklama emri çıkartmıştır.

Öyleyse şu kabul edilmelidir ki, son sözü söyleyebilme hali, ancak o konuda otorite olduğu kabul edilenler için mümkündür. Ve burada otorite Uluslar arası Ceza Mahkemesidir, son sözü de söylemiştir. Dolayısıyla, hangi makamı işgal ederse etsin bir başkasının yaptığı saptamanın hiç bir hükmü yoktur.

Oysa ülkemizi yöneten büyüklerimizin olur olmaz, bilimsel ve yasal dayanaktan yoksun, sadece toplumun duyguları ve hislerini harekete geçiren, günlük çıkarlar için yapılmış bir çok tespiti vardır. Örneğin ulusumuzun gelecekte daha güçlü olabilmesi için 3 çocuk yapılması gerektiği önerisi gibi. Yani Hindistan’da, Çin’de olduğu gibi insanı köleleştiren, ardında milyonlarca aç ve sefil bırakan zalim bir ekonomik düzenle, emeği sömürülen insan topluluğunun omuzlarında, sözüm ona gelişmeyi hedeflemek ne kadar doğrudur. Veya bir başka örnek; şüphelilerin yargı kararları ile aklanıp, milletvekili hatta başbakan bile olabildiği bu ülkede gözaltına alınan şüphelilerin, yargı kararı falan beklemeden suçlu ilan edilmeleri yanlış değil midir? Kendini savcı, hakim, yargıç, mahkeme gibi gören bazı büyüklerimizin belki haklı çıktığı durumlar olmuştur ama şunu unutmamak gerekir ki, aynı konuda yüzlerce insan, farklı doğrulara ulaşmış olabilir, önemli olan yasal çerçevede görevli bir otoritenin, sistematik bir araştırma ve soruşturma sonucunda, gerçeğe ulaşması ve bir karara varmasıdır. Aynen Uluslar arası Ceza Mahkemesinin yaptığı gibi.

Ülkeyi yöneten büyüklerimizin, yasalarla görevlendirilmiş otoritelerden önce, kafalarındaki belki de ellerindeki, doğruluğu tartışılır emarelere inanıp kanaatini açıklaması, en azından o konuda son sözü söyleyecek makamlara karşı yapılmış bir saygısızlıktır. Kaldı ki, “Daha çok demokrasi” sloganları bizzat İçişleri Bakanı tarafından atılan bir ülkede bu zamansız tespitler, ardında bıraktığı izlere bakılınca zaman en azından yanlıştır.

KAZA GELİYORUM DER!

KAZA GELİYORUM DER!
Işıklardaki patlamadan sonra, daha da iyi anladım ki, yetkililer vatandaşları muhtemel bir beladan kurtaracak önlemleri almaya pek de hevesli değil. Memleketteki neredeyse her apartmanın altında lokanta, fırın, kahvehane, pastane var. Gelgelelim, bir vatandaş olarak herhangi birinin denetlendiğine inanın hiç şahit olamadım. Ramazanda televizyonlara haberlik birkaç denetleme, tamamdır. Mesela, geçen yıllarda Cumartesi Pazarı caddesinde bir fırında patlama olmuş, yangın çıkmış ve tam hatırlamıyorum ama en azında bir kişi ölmüştü. Şimdi fırın yine aynı yerde. Acaba son aylarda hiç denetlendi mi? Tehlike arz eden problemlerini çözdüğü ve bu çözümün sürekliliği belirlendi mi? Hiç zannetmiyorum.
Bakın gözümüzün önünde ve daha net bir örnek var. Trafiğe kapalı yoldaki araç trafiğini bir kenara bırakıyorum, bu yolun yani eski Şarampol Caddesinin Şarampol’e yakın kısmında bir inşaat var. Aylardır orada ve her gün binlerce kişi o caddede gezerken, o inşaatın yanından, yakınından geçmek zorunda ve geçiyor. Her an ayağı bir demir çubuğa dolaşıp düşebilir, her an inşaattan sıçrayan bir çivi ile yaralanabilir. Çünkü ne inşaatın sahibinin aldığı, ne de yetkililerin aldırdığı bir güvenlik önlemi var. Adam sanki boş tarlada çalışıyor gibi kaygısız, tasasız, çok katlı bir bina inşa ediyor. Belli ki, oradan geçenlerin can güvenliği Allah’a emanet! Kısacası kaza, geliyorum diyor.
Oysa vatandaşın “güvenliğinin sağlanması” gibi bir hakkı varsa ki var, koruyucu önlemlerin alınması, denetlenmesi gerekmez mi? Neden güvenlik tedbirleri alması için uyarılmıyor? Hani medeni olmaktan, uygar olmaktan, çağdaşlıktan falan bahsederiz ya, “kişisel hak ve özgürlükleri” tanıyan yasaları işletmedikçe, insan haklarına saygılı olmadıkça hepsi hikayedir bunların. Beğenmediğiniz 1982 Anayasasında bile 139 defa geçen “hak” yani hukuk düzeni tarafından, kişilere tanınan menfaatlerin korunması için çaba gösterilmiyorsa, kişisel haklar kulak ardı ediliyorsa, insanlara güvenli bir kent ortamı sağlayamıyorsanız, “muasır medeniyetlerin seviyesine çıkmaktan” bahsetmek o kadar kolay değildir. Çünkü; parklar, bahçeler, alt geçitler, alışveriş merkezleri yapmanın veya Antalya’ya gelen turist sayısının, kent yaşamında, çağdaş düşünmeyi ve uygulamayı başaramadıysak, hiç bir önemi yoktur.
Evet çağdaş olmanın, ilk adımı insan haklarına saygıdan geçer.
Vatandaşının haklarını koruyacak, güvenliğini sağlayacak önlemleri, sonuna kadar ve en ciddi şekilde hayata geçirip, onlara önemli olduklarını hissettireceksin ki, hem aynı saygı ve ilgiyi zamanı gelince bekleyesin hem de göğsünü gere gere çağdaş bir kent yaratmaktan bahsedebilesin.