***
İNSAN SOYUNUN EN SON KAZANDIĞI DUYGU UTANMADIR
Prof. Dr. Ali Demirsoy
Evrim bilimi bize doğanın ve canlıların işletim sistemini öğretir. Ne zaman, nasıl, neden, ne için sorularının yanıtını bu yolla öğrenebiliriz. Canlıların yaklaşık 3,9 milyarlık yol haritasında bazı yapıların, işleyişlerin ve duyuların ne zaman ortaya çıktığını ve hangi yolları izlediğini öğrenebiliriz.
Bu gözlemin en ilginç yönü, yolda ilk
geliştirdiğimiz ya da bulduğumuz bir yapı, işleyiş ve duyuyu, yolun en sonunda;
en sonunda bulduklarımızı da en önce terk etmemizdir. Bununla ilgili birkaç
örneği yazının içinde vereceğiz.
Eldeki bilgiler ilk oluşan
ilkel bir hücreli canlılarda, dış ortam ile iç ortam arasındaki madde derişim
(konsantrasyon) farkını dengede tutabilmek için ozmos düzeneğinin geliştiğini
göstermektedir. Böylelikle, öncelikle suyun, daha sonra diğer anyon ve
katyonların ve diğer maddelerin belirli bir dengede tutulması sağlanmıştır.
Demek ki canlının ilk kazanmış olduğu fizyolojik işleyiş ozmostur. Bu nedenle,
daha etkin anestetik maddeler bulunmadan yapılan ameliyatlarda (eter gibi) çok
önemli evrimsel gözlemler yapılmıştır:
NARKOZ İLE EVRİMSEL
GERÇEKLERİN AÇIKLANMASI
Narkoz, canlıyı öldürmeden
belirli duyuların uyuşturulması anlamında kullanılır. Beynin her bölgesi narkoz
maddelerine farklı tepki gösterir. En tipik ve eski narkoz, eterli bayıltmadır.
Bir insan bu maddeyle bayıltılırken değişik davranış evreleri gösterir. Kural
olarak beynimizde en son gelişmiş merkezler ve bölgeler, daha eski olanlara
göre, narkoz maddelerine ve diğer tehlikelere karşı daha dayanıksızdır. Teknik
bir aygıtın geliştirilmesiyle birlikte bozulma olasılığının artması gibi.
Bir narkoz seansında, ilk olarak şuur (bilinç)
yitirilir. Çünkü bilinç beynin en son ve en karmaşık evrimsel aşamasıdır.
Dolayısıyla narkoz maddesine en az dayanıklıdır. Bilinçten sonra yitirilen
ikinci duygu, korku ve kendini savunma duygusudur. Dolayısıyla bu tip
bayıltmalarda bilincini yitiren hasta ilk olarak çırpınmaya, yırtınmaya ve
bağırmaya başlardı. Narkozun bu evresine 'Eksitasyon Evresi' denir ve bu
nedenle narkoz başlamadan önce, hasta, ellerinden ve kollarından sıkıca
bağlanırdı. Hasta bilincini yitirdiği için kendi cinnetinden ve durumundan
habersiz haldedir. İlk evrede büyük beyin, yani beynimizin en üst tabakası
uyuşturulmuştur; dolayısıyla bilincimizi yitirmişizdir. Bunun üzerine daha
alttaki beyin tabakası, yani beyin kökü "lüzum üzerine" komutayı
eline almıştır. Beyin kökü, beynin eski kısımlarındandır; balıklarda ve
sürüngenlerde de gelişmiştir. Büyük beyne göre daha eski ve daha az karmaşık
olduğu için, karşı koyma gücü daha fazladır. Bu bölge içerisinde içgüdü ve
kalıtsal tepkimelerin merkezi bulunur. Çevrenin uyarmalarına karşı otomatik
olarak cevap verilmesi sağlanır.
İnsanda bu içgüdü ve otomatik
tepkimeler, büyük beynin süzgecinden geçtikten sonra ortaya çıkar. Kalıtsal
tepkimeler bazı hallerde büyük beynin yargılaması sonucu baskı altında
tutulabilir. Örneğin vücudumuzu kurtarmak için çok kızgın bir demir parçasını
elimizi yitirme pahasına uzaklaştırmamız gibi.
Eksitasyon evresinde büyük beynin
yargılayıcı-süzücü özelliği kalktığı için, beyin kökü tamamen kalıtsal
özelliklerini göstermeye başlar. Bu nedenle artan narkoz zehrinden kurtulmak
için kendiliğinden çırpınma, kaçma ve bağırma hareketleri ortaya çıkar. Hasta
bu hareketlerin hiçbirini bilinçli yapmaz. Doğal olarak bu durumda ameliyat
yapılamazdı. Dolayısıyla anestezist narkoz maddesini vermeye devam ederdi. Eter
miktarı kanda gittikçe yükselerek belirli bir düzeye ulaştığında, beyin kökü de
uyuşarak içgüdü ve refleksleri durdurdu. Hasta yeniden sakinleşir ve kasları
gevşerdi. Ameliyat bu evrede başlardı. Anestezi uzmanının becerisi, ameliyat
boyunca hastayı daha fazla uyuşturmadan bu evrede devamlı tutmaktı.
Büyük beyin ve beyin kökü bu
son evrede tamamen uyuşuktur. Fakat beyin kökümüzün en eski kısmı (en alttaki
kısmı) hâlâ uyuşmamıştır. Bu bölgede dolaşım sistemiyle, solunum sistemiyle,
sıcaklık düzenlemeleriyle ve bazı madde dönüşümleriyle ilgili yaşamsal öneme
sahip otomatik düzenleyici merkezler bulunur. Bu merkezler bireyin biyolojik
olarak canlılığını sürdürmesini sağlarlar. Diğer beyin bölgelerine göre çok
daha dayanıklıdırlar. Bu nedenle bir bireyi öldürmeden bayıltmak mümkündür.
Bugün ameliyatlarda çok daha etkin narkoz maddeleri kullanıldığı için,
eksitasyon (çırpınma) evresi hemen hemen hiç görülmez. Kullanılan ilacın
terapatik (therapeutik) genişliğinin fazla olmasına dikkat edilir; yani
yaşamsal merkezleri uyuşturmadan, acı ve bilinç merkezleri hızla
uyuşturulabilmektedir.
Narkoza göre beynin gösterdiği tepki ile
yapısı arasında bir ilişki kurulursa en karmaşık ve en yeni kısmının üstte, en
kaba ve en eski kısmının da altta olduğu görülür. En içte temel yaşamsal
işlevleri düzenleyen merkezlerin bulunduğunu söylemiştik. Bu merkezler uzun
evrimsel gelişim süreci içerisinde dış çevrenin etkisinden koparak iç çevrenin
etkisi altına girmiştir.
En eski merkez olarak tanımlanan vücuttaki su
miktarını düzenleyen ve kontrol eden merkez, böbreğin süzdüğü sıvının
yoğunluğunu, dokulardaki su miktarını, ter salgılamasını ve susuzluk duygusuyla
ortaya çıkan su alınmasını düzenler, denetler.
Yine aynı tabakada vücut sıcaklığını
düzenleyen merkez bulunur. Bu merkez sıcakkanlıların, çevrenin sıcaklık
değişimlerinden etkilenmemesini sağlar ve dolayısıyla madde değişiminin sabit hızla
yürütülmesi sağlanır. Bu, aynı zamanda çevrenin etkisinden büyük ölçüde
kurtularak kendi başına hareket etmeyi ve bireysel bilincin (benliğin) ve
abstrak düşünebilmenin ortaya çıkmasını sağlar. Bu merkeze ısı gözü de denir.
Karın kısmının sıcaklığına göre düzenleyici mekanizmayı çalıştırır. Eğer
fazladan ısınırsak, su içeriz ve terleme suretiyle ısı kaybını sağlarız. Burada
su miktarını düzenleyen merkez ile ısı düzenleyen merkezin, diğer işlevlerde de
olduğu gibi bir sıraya göre ya da eşgüdümlü olarak çalışması gereklidir.
Isındığımızda yüzümüz kızarır; çünkü derideki kılcal damarlar genişletilerek
vücudumuzun iç tarafındaki fazla ısının, kan aracılığıyla yüzeye taşınarak bir
radyatörde olduğu gibi soğutulması sağlanır. Soğukta renk uçuklaşır ve titreme
başlar. Merkez, vücudun dışındaki damarları büzerek ısının yitirilmesini
önlerken bir taraftan da kas hareketlerini hızlandırarak ısının artırılmasını
sağlar. Dolayısıyla ek besine gereksinmemiz olur; bu sefer de başka bir merkez
“açlık duygusunu veren merkez” devreye girer. Soğukta daha çok acıkmamızın
nedeni budur. Keza bu beyin katmanında, tepegözden (ilkel omurgalıların bir
kısmında görülen; bugün yaşayanlarda da kalıntısı görülen kafatasının üstündeki
bir açıklıkta bulunan ışınölçer almaç) değişerek bez özelliği kazanmış epifiz
bulunur. Epifizin salgıları, bazı sinyalleri dışarıdan alsa da, çoğunluk dış
ortama bağımlı olmadan, vücudun gelişmesi için zaman düzenlenmesini sağlar.
Sonuncu bölgenin üzerinde de beyin kökünün üst
kısmı "büyük gangliyon kökleri" ve "talamus" bulunur.
Milyonlarca sinir hücresinin bir araya gelmesiyle, bir zamanlar öğrenilen
işlevlerin, bir çeşit bilgisayar merkezini oluşturur. Kaba bir tanımlama ile
beynin bu kısmı, geçmiş atalarımızın deneyimlerinin programlandığı ve depolandığı
bir yerdir. Bu program, dış uyarılar sonucu belirli davranış şekillerinin
ortaya çıkmasını sağlar. Örneğin, düşmanca bir bakış ve tavra ya da karşı
eşeyden bir bireyin yaptığı kura, ilgili hormonları salgılayacak programı (daha
önce hazırlanmış programı) devreye sokmakla yanıt verilir ve bu da belirli
davranış şekillerinin ortaya çıkmasına neden olur. Daha önce, narkoz sırasında
hastanın bilinçsiz olarak kendini savunması ve kaçma hareketinde bulunması
gibi. Buna çoğunluk içgüdü denir. Geçmişte kazanılmış reflekslerin bir dizi
halinde peş peşe devreye sokulmasıyla kendini gösterir. Düşünmeden –akla
danışılmadan- yapılan hareketlerin (davranışların) hemen hepsi bu tiptir. Son
zamanlarda yöneticilerimizin, ani olarak ortaya çıkan olaylar karşısındaki konuşma
ve davranışına baktığımda, öğrenilmiş davranışlardan öte, içgüdüsel davranış
şeklini görüyorum. Bilinçsiz ya da sadece reflekslerle yönetilen bir koruma
içgüdüsü gibi…
Biz evrimsel yolda yürümeye
devam edersek. Bu yolda ozmostan sonra kazanılan en önemli duyu, açlık
duyusudur. Canlıların tümünde en etkin duyudur. Ölüm korkusunun bile bu duyudan
yaklaşık 1,5 milyar yıl sonra ortaya çıktığı varsayılmaktadır. Bu nedenle bir
insanı tehdit ederken seni öldürürüm sözünden çok daha etkili olanı seni işinden
atar, çoluğunla çocuğunla aç bırakırım tehdididir.
Elimizdeki bilgiler, bir insanın embriyosunun
gelişmesi sırasında, organ düzeyinde fizyolojik işlev olarak iş görmeye
başlayan ikinci yapı, iki damarın yan yana gelip bir nabız gibi atmaya
başlayarak daha sonra kalbi meydana getirmeleridir. Yani bizde ilk iş gören
organ dolaşımın pompasını sağlayan “kalp”tir. Yolun başında kazandığımız ilk
organ olduğu için yolun en sonunda onu bırakırız. Bu nedenle bir insanın
ölümünü ilan etmek için, kalbi durdu ve çalışmıyor diyerek kesin sonucu
açıklarız. Diğer organların işlev görmesi ve devre dışı kalması, yine gelişme
ve yaşam sürecinin içindeki bir sıraya ve protokole göre olur. İlk akla gelen
önemli duyu organlarımızın kazanılıp, terk edilmesinde de aynı protokol işler.
Örneğin tat ve koku en son, görme ondan biraz daha önce, işitme ise en erken
terk edilir ya da zayıflar. Çünkü bunların ortaya çıkışında da aynı sıra söz
konusudur. Tatma en eski, işitme ise en yeni fiziki duyu yapımızdır. Organ
işlevi olarak en son kazandığımız yapı ise eşeysel organlarımızdır (onları
ancak ergenlikte kullanmaya başlarız). Bu nedenle ilerleyen yaşlarda kural
olarak en erken bırakılan organımız da eşeysel işlevlerimiz olur. Dünyadaki
canlıların tümü bu evrimsel kurala bağlıdır. Hepsinde şekli farklı olsa bile
mantığı aynı olan bir yapı ve işlev görülür.
***
İNSANİ DUYULAR ORTAYA ÇIKIYOR
Bundan 7,5 milyon yıl önce, ayağa kalkan bir
canlı grubunda o güne kadar hiçbir canlıda görülmeyen duyular belirmeye
başladı. Sosyologların, psikologların ve antropologların insanı insan yapan
değerler olarak sunduğu bu yeni duyu ağı, çoğumuzun bildiği, aramızdaki
ilişkileri düzenlemeyi ve doğal koşulların egemenliğinden kısmen de olsa
kurtulmamızı sağlayan değerler olarak yapımıza katıldı. Bunlardan birkaçını
verelim.
Merak: Neden sonuç ilişkisini araştırmaya
bağlı olarak bir şeyin neden, niçin, nasıl oluştuğunu araştırmadır. Galiba
kazandığımız ilk insani duyu olmalıdır. Bilimsel gelişme bu duyudan
kaynaklanmıştır. Yalnız insana özgüdür.
Karaborsa: Gözde bir nesneyi, fırsat
bulduğunda gereksinmesinden çok biriktirip, onu, gerek duyana yüksek bir
karşılıkla vermedir. Kaynak oluşturmaya yaramıştır. Sanatın ve bilimin
gelişmesine –kaynak sağlayarak- katkısı olduğuna inanılır. Yalnız insanlarda
görülür.
Empati (duygudaşlık): Belki en son
kazandığımız duyulardan biridir. Başkasının duyuları ile düşünebilmedir.
Başkasının acısını ve sevincini içinde hissedip, onu anlayabilmedir. Sosyal
yaşamı sağlamıştır. Yalnız insanlarda görülür.
Utanma: Herhalde en son ortaya
çıkan duyumuz olmalı. Utanma, hiçbir ceza korkusu olmadan, herhangi bir baskı
nedeniyle yapılmayan, alınıp satılamadan, bir insanın iç dünyasının
güzelliğini, insani değerlerini yansıtan en önemli duyudur denebilir. Yasa
korkusu olmadan, baskı olmadan, bir çıkar için yapılmadığından dolayı en asil
duygu olarak bilinir. Hayvanlarda utanma duyusu yoktur. Sadece insana özgüdür.
Diğer duyuları eser halinde diğer canlılarda görebilmemize karşın, utanma ile
ilgili hayvanlarda hiçbir duyunun oluşmadığı bilinmektedir.
Bu evrimsel sıralamaya göre,
insan soyunda en son kazanılmış, en değerli, en saygın, olmaz ise olmaz, insanı
insan yapan, her şeyin üstünde olan şey utanma duyusudur. Bu nedenle hiçbir
yasal, dinsel ya da zorlayıcı bir kural göstermeden bir insanın, insani
değerlerinden uzaklaşmasını, utanmaz, ar damarı çatlamış, yüzsüz, tükürsen
yağmur yağıyor gibi kelimelerle tarifleriz. Bu sözlerin aslında o kişiye yasal
bir yaptırımı yoktur; sadece toplum içindeki düzeyini ve o kişinin ahlak ve
tıynet yapısını ortaya koymak için söylenir.
Bu durumda bir kişinin en çok önem vereceği,
dikkat edeceği şey, utandıracak bir şey yapmamadır. Hata düzeltilebiliyor,
ancak utanmazlık düzeltilemiyor.
***
Pekâlâ, insan soyu utanmayı
nasıl öğrendi ya da öğrendi ve yitirdi? Utanma yasal zapturapt içine alınmamış
ahlak kuralarının bütünüdür. Dünyanın değişik bölgelerinde belirli farklılıklar
olsa bile herkesin her dönemde önem verdiği değerler olduğu açıktır.
Yalancılık, hırsızlık, ahlaksızlık, rüşvet, düzenbazlık hangi din olursa olsun
hangi ırk olursa olsun hangi coğrafya olursa olsun, hangi kültür olursa olsun
utanç verici eylemler olarak tanımlanmıştır. Bu açıdan bakıldığında “ne güzel
benim dinim, benim kültürüm, benim geleneğim ya da milletim ya da ırkım
yalancılığı, dolandırıcılığı, ahlaksızlığı, düzenbazlığı, rüşveti
yasaklamıştır” sözü anlamsızlaşmaktadır. Çünkü bunları kutsayan bir din, ırk ya
da kültür yoktur. O zaman iki şeye bakmamız gerekir.
Bir, kişinin herhangi bir dine, ırka, kültüre,
millete mensup olup olmamasına bakmadan, onun evrensel değerleri taşıyıp
taşımadığına bakmalıyız. O zaman o kişi hakkında gerekli notu verebiliriz.
İki, bir milletin, kültürün,
ırkın ve en önemlisi dinin mensuplarının bu ahlaki yapıları ne ölçüde gösterip
göstermediğine bakarak, onların ırkçılıktan, kültüründen ve dininden gelen
kusurları anlayabiliriz. Eğer bir kültürün ya da dinin mensupları (ırkına,
coğrafyasına bakılmaksızın) her yerde ahlaken çökük durumda ise insani
değerlerimizin en önemli koşullarından biri olan merak duygusu ile onu
araştırmamız gerekir.
İslam coğrafyasını cesaretle
tarafsız gözle incelememiz gerekiyor. Artık “her şey en mükemmel de biz yanlış
uyguladığımız için böyle oluyor” safsatasından kurtulmamız gerekiyor. Bin küsur
yıl doğruyu bulamayan toplumların masaya yatırılma zamanı geldi. Aslında bunun
için son aylarda ülkemizde yaşanan akıl almaz olaylar, bunun kibriti olabilir.
Bu coğrafyanın güzide insanları! Bir yerden doğru düşünmeye başlayalım; geç
kalıyoruz; yarın hiçbir şansımız olmayabilir. İlk olarak utanmaz insanları
tanıyarak yola çıkmalıyız.
***
LAİKLİĞİ HALA ANLAMADIYSANIZ, HİÇBİR ZAMAN
ANLAYAMAYACAKSINIZ
Sarhoş olarak takdim edilen Atatürk, laikliğe
en çok önem verdiği için anayasamızın ilk maddelerinden biri bu oldu. Sokak
satıcılığından gelen yöneticiler bunu anlayamadıkları için bunu din düşmanlığı
olarak anlayıp, halka da öyle anlattılar. Bugün bu ülkenin önemli bir kısmı
hala laikliği dinsizlik olarak bilir. Hâlbuki Atatürk’ün laikliği
getirmesindeki en önemli amacı, dini söylemlerle başa gelen insanlar rüşvete,
hırsızlığa, yalana, dolana bulaştıklarında mensup oldukları dinin ya da inanç
sisteminin zarar görmesini önlemeydi. Yani dini korumak için laikliği
getirmişti. Nitekim öyle de oldu; batının gazeteleri, öncelikle Fransa’nın en
yüksek tirajlı gazetesi Le Mond, 2013’ün sonlarında bir sayısında, İslamiyet
yolsuzluk, rüşvet, yalan, talan demektir diye başlık attı. 58 İslam ülkesinin
hiç birinden “gık” çıkmadı. Çünkü hepsi yalanın, talanın, rüşvetin, ahlaksızlığın
bataklığı içinde debeleniyor. En az ülkemiz için bunun bir rastlantı ve
münferit bir olay olduğunu düşünsek de, dini söylemlerle yola çıkmış Demokrat
Parti (Menderes ve yandaşlarının), Doğru Yol Partisi (Demirel, Çiller ve
çevresinin), Refah, Milli Görüş ve Selamet Partisinin (Erbakan ve çevresinin),
Milli Hareket Partisinin (Türkeş’in çocuklarının miras kavgalarından
anlıyoruz), Anavatan Partisinin (Özal, Yılmaz ve çevrelerinin), Adalet ve
Kalkınma Partisinin (Erdoğan ve çevresinin) doğru ya da yanlış (birkaçı hariç
soruşturma açılmadığı için gerçeği bilemiyoruz) hepsinin az ya da çok bu
suçlarla damgalanmasını basit bir rastlantı ile açıklayamıyoruz.
Bizim istediğimiz çok zor bir şey değil, bugün
dünyanın uygar ülkelerinde hatta dün yamyamlık yapan ülkelerde bile uygulanan
erdemli davranışı göstermeleridir. Eğer bir suçlama varsa, yetkinizi
soruşturmanın sonunu kadar bırakır, adaletin tarafsız işlemesini sağlarsınız.
Savcı taraflı ise, mahkemeleriniz var, mahkemeleriniz taraflı ise Yargıtay’ınız
var, Yargıtay’ınız taraflı ise Anayasa Mahkemeniz var, Anayasa Mahkemeniz
taraflı ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi var. Diyelim ki, yetkilerini yeniden
düzenlediğiniz savcı ve mahkemelere, bileşimini yeniden oluşturduğunuz Yüksek
Yargı organlarına güvenmiyorsunuz, sizinle hiçbir alışverişi olmayan Avrupa
İnsan Hakları mahkemesi eminim ki sizin hakkınızı yedirmeyecek, önemli bir
tazminat almanızı da sağlayacaktır. Mahkemelerce aklanmayan hiçbir insan ve
makam, temiz sayılmaz. Bunu, değiştirilen yasalarla ya da yönetmeliklerle
sağlamak da olanaksızdır. Dini söyleme devam etmek için önce insan önünde
aklanacaksınız. Ahrette aklanmayı öne sürenler, kural olarak dini istismar eden
ve bu dine en büyük zararı veren melunlardır.
Bütün bunların yaptığı çok büyük bir yıkım
oluşuyor ki, bunun molozlarını bu ülke çok zor kaldırır. Sırasıyla:
Kolluk kuvvetlerine, mahkemelere, adalete,
yasalara olan güven yitirilmiştir (bizzat bu kurumları korumakla yükümlü
olanların ağzından). Çalanın yanında kar kalacağına olan inanç güçlenmiştir.
“Bal tutan parmağını yalar” sözcüğünün tam anlamıyla uygulamaya geçtiğine
inanılmıştır. Yetkililer atını dağdan aşırır (soruşturmadan kurtulmak için yasa
ve yönetmelikler çıkarılanlar), çaresizler (Silivri’dekiler) düz yolda yolunu
şaşırır. Daha önce ara ara söylenmiş olan “demokrasi bizim için amaç değil
araçtır, zamanı gelince bu trenden inilir” sözünün ne anlama geldiği, adaletin
kılıcı birilerine yaklaştığında, alelacele değiştirilen ya da değiştirilmeye
çalışılan yasa ve yönetmeliklerle çok net anlaşılmaya başlanmıştır.
Yöneticilerimizin aklının, bir sorun ya da bir mekanizma kendilerine uzandığı
ya da dokunduğu zaman, en iyi çalıştığı anlaşılmıştır. Birçok kişinin
açıklamasına, uyarmasına karşın ıvır zıvır ek maddelerle süslenmiş anayasa
değiştirme paketinin halka sunulduğu zaman, yöneticilerimizin HSYK ve Yüksek
Yargı organlarının yapısının yeniden tasarlanmasının demokrasinin temel unsuru
olduğunu meydanlarda bağıra bağıra halka anlatmalarından kısa bir süre sonra,
adaletin mızrağı yakınlarının gırtlağına yanaşınca feryat figan etmelerinin ve
çeşitli çağdışı tanımlarla ve arkasına sığındıkları güya yeniden demokrasi
tarifi çarpıtmalarıyla aynı kurumları düzeltmeye kalkışmaları belli ki en son
kazandığımız duyunun yitirildiğini göstermektedir. Demek ki bizi yönetenlerin
aklı, boyunlarına mızrak değdiği zaman çalışmaya başlıyormuş. 17 Aralıktan
önce, bu kurumlar, savcıların yetkileri, yüksek mahkemelerin bileşimi için
söylediğiniz övücü sözler hala kulaklarımızda. Kişisel olarak ben bu tutarsızlıkları
dinlemekten utanıyorum. Bunları söyleyenlerin, bu mantığa sahip olanların,
yüzümüze baka baka yalan söyleyenlerin ve bugün söylediklerini yarın inkâr
edenlerin, benden farklı kimyasal bileşime, farklı moleküllerden oluşmuş yapıya
ve bizi oluşturan güçlerin farklı olduğuna, en önemlisi adı bir olsa da farklı
bir inanç sisteminden (siz ona din deyin) geldiğimize inanmaya başladım.
Bir zamanlar savcısı olduğunu söylediği ve toz
kondurmadığı mahkemelerin bu gün suçsuz insanları mahkûm ettiğini Malezya’dan bu
yana dönerek söyleyen bir başbakanın etik değerlerini masaya yatırma zamanı
geldi demiyorum, geçti diyorum. Bu sözler 17 Aralıktan önce söylenmeliydi. Bir
başbakan, yönetiminin 11’ci yılında ben bu ülkenin kolluk güçlerine ve
mahkemelerine güvenmiyorum diyorsa ve bu makamların daha önce tabii olduğu
yasaları tüm itirazlara karşın değiştirmiş ve anayasal bir düzenleme de
çıkarmışsa, yani bu güçleri kendi isteği doğrultusunda yeniden düzenlemişse,
daha son yolsuzluk mızrağı çuvala giremeyip de çuvalı delip bu yönetimin
boğazına dayanmışsa, bu yöneticilerin kalkıp bu kurumlardan şikâyet etme
hakkının olduğunu düşünmüyorum. 17 Aralığa kadar birlikte iş gördüğünüz (daha
doğru bir söyleyişle iş çevirdiğiniz) bu güçler, bir gecede mi satıldılar,
ahlakları, namusları, doğrulukları ve bilinen tüm değerleri bir günde mi
değişti ki, siz 17 Aralık soruşturmasından sonra onlarca savcıya soruşturmadan
el çektirdiniz, yerlerini değiştirdiğiniz, yüzlerce kolluk amirini bulunduğu
yerden uzaklaştırdınız, yetkilerini aldınız, binlerce polisin yerini
değiştirdiniz? Doğrusu yüreğinde bir nebze Allah korkusu kalmış yandaşların
bile buna inanacağını düşünemiyorum. Olsa olsa size bulunduğunuz yer gereği
çıkar sağlamaya devam eden kesimler her koşulda destek olacaklardır. Çünkü onların
dini para, ahlaki değeri de olsa olsa ayakkabı kutuları içindeki paralardır.
Kasalarda ise ne bulunduğunu (belki yönetimin bir kısmı biliyordur) ben de
dâhil halkımız hala merak etmeye devam ediyor. Doğrusu insanı insan yapan
önemli özelliklerden biri olduğunu söylediğimiz duyuya istinaden siz o
kasalarda ne bulunduğunu merak etmiyor musunuz? Eğer bu kasalarda sağa sola
yardım paraları saklanıyorsa, doğrusu bu halkın sırtı yere gelmez; eğer rüşvet
parası ise sırtı yerden kalkmaz. Televizyonlarda gördüğümüzde tiksindiğimiz
insanları hala ortalıkta konuşurken görmek doğrusu acı veriyor. Herhalde
tiksintimiz artmasın diye yeni atanan savcı ve kolluk güçleri, soruşturma
konusu olan ve tutuklama kararı çıkan insanları yakalamak istemiyorlar.
Mantık dersinin orta eğitimden neden
kaldırıldığını şimdi daha iyi anlıyorum. O zamanlar bize saçma sapan gelen bazı
önermeleri bugün yaşıyoruz. Örneğin A, B’nin nedeni, B, C’nin nedeni ise, C,
A’nın nedenlerinden biridir. Yöneticilerimiz kalkıp ilk olarak –alelacele- şöyle
bir yönetmelik çıkardılar: Bir soruşturma yapılacağı zaman, ilk olarak
soruşturma yapılacak kişiye, doğrudan ya da dolaylı olarak haber verilecek; bu
durumda soruşturulan izin verirse bu soruşturma yürütülmeye devam edilecek.
Korkarım ki bu uygulamalardan sonra batı gazetelerinde şöyle bir haber daha
çıkacak: Müslüman geçinen yönetimlerde etik değerlerden öte mantıklı düşünme
sorunları da bulunmaktadır. Anadolu’da bu tip insanlara söyle denir “yüzüne
öküz gönü mü geçirdin”?
ÖNEMLİ SON NOT: Türkiye’de uzun
zamandır dini örgütlenmelerin olduğu bilinmektedir. Aydın, gerçek demokrat,
dünyadan haberi olan ve özellikle Kemalist düşünceyi anlayabilmiş olanlar
sürekli yönetimleri uyardılar. Her defasında dinsizlikle, dini değerlere aykırı
hareket etmekle suçlandılar. Dini örgütlenmeleri demokrasinin bir gereği olarak
gösterdiler. Yönetimlerin başındakiler, Allah cemaatleri ve onun hocalarını
(hoca efendimizi) başımızdan eksik etmesin diye sayla sümük ağlayarak bu halka
sevdirdiler. Çünkü onların aracılığıyla toplumun büyük bir kısmını
güdebileceklerini, gerektiğinde blok olarak oylarını alabileceklerini
biliyorlardır (tersinin de olabileceğini anlayacak kadar akıllı olmamaları
nedeniyle). Bu nedenle de desteklediler, göz yumdular.
ANCAK İSLAM DİNİ, DİĞER SEMAVİ DİNLERDEN
FARKLI OLARAK DEVLET DİNİDİR.
Diğer dinlerde faiz, miras,
medeni hukuk maddeleri bulunmazken, bizim dinimizde bir devleti idare edecek
hukuksal düzenlemelerin önemli bir kısmı bulunmaktadır. Dolayısıyla kendini
güçlü hissettiği bir zamanda devlete talip olma doğasında bulunmaktadır. İslam
ülkelerine bakınız, istisnasız hemen hepsi ya dini kurallarla yönetiliyorlar ya
da belirli bir dini görüşün (mezheplerin) uzantısı olarak iktidarda
bulunuyorlar. Büyük Atatürk bu nedenle dünya ve din işlerini birbirinden
ayırdı. Bu tehlikeyi sezinlemişti. Ancak Menderes ile başlayan din sömürüsü sağ
iktidarlarca beslendi ve bu güne geldi. Başbakanımız bile, “ne istediler ise
verdik, zamanımızda 9 kat büyüdüler” dedikleri bir dini cemaat doğal olarak
iktidarı ele geçmek istiyor. Belli ki devletin bütün kurumlarına sızmış,
kadrosunu yetiştirmiş, eğitim dünyasını başarılı bir şekilde ele geçirmiş,
kendi bankasını, basın örgütünü kurmuş, iç desteğini sağlamış ve dış desteği
olduğu da söylenen cemaat, ortaklığı burada noktalamış. Cemaatle gelen cemaatle
gideceğe benziyor. Bu aşamadan sonra böyle bir örgütü çete olarak görmeniz
komik oluyor…
Hükümet yetkilileri sürekli
dış ve iç destekli komplodan dem vuruyor. Bu ülkede Türkiye’ye (bu kelimeden
hükümetimizin uygulamaları sonucu artık çoğu insan hoşlanmasa da) komplo
kurulmuş olunmasından kuşkusu olan hiç kimse yok. Ancak hükümetimiz bu
komplonun şimdi olduğunu düşünüyor, ulusalcılar ise bu komplonun 2001 yılında,
hiçbir önemli sıfatı olmayan bir yöneticimizin, Beyaz Saray’a kırmızı halı
üzerinde girdiğinde, bu günkü Cumhurbaşkanımızın imzaladığı iki sayfalık gizli
anlaşmanın yapıldığı gün kurulduğunu düşünüyor. Türkiye üzerinde bir komplo
kurulduğu artık her kesimce biliniyor. Bu komplonun bir parçası olan ya da
böyle bir ortağı olan bir hükümetin birden devrim niteliğinde değişikliklere
kalkması pek kolay olmayacağa benziyor. Çünkü ordunun en mahrem yerlerine
aracılığınızla giren, o söylediğiniz dış gücün isteklerine karşı çıkan şerefli,
milliyetçi, asil subayları ağır cezalara çarptıran, köşe başlarına
aracılığınızla kendi yandaşlarını yerleştiren bir güçle karşı karşıyasınız.
Tabiri caiz ise devlet içinde devletle karşı karşıyasınız.
Bu komplonun hiç kurulmaması gerekiyordu,
kuranlara müsamaha edilmemesi gerekiyordu, bu komplonun parçası olmamak
gerekiyordu, bu komploya destek sağlayan cemaatlerle kol kola gezmemek
gerekiyordu. Ama oldu. Temizlenmeli mi kesinlikle temizlenmeli, önce, din ile
devlet işleri birbirinden ayrılmalı. Cemaat (ler) gerekirse kendi dünyasına
döndürülmeli. Bunun, laikliği içine sindiremeyen partiler için zor olacağını
biliyoruz; çünkü varlıkları bugüne kadar din sömürüsü ile şekillenmiştir;
türban, cami, hac, kurban, olur olmaz yerde söylenen Allah, Billâh, Maşallah
kelimelerinin toplumları uyuşturan haplara dönüşmüş olduğunu yaşadığımız son
olaylarla daha iyi anlamaya başladık. İnanan bir insan yalan söyler mi, rüşvet
yer mi, rüşvet yiyene göz yumar mı, yetkisini kötüye kullanır mı, günahsız
insanların mahkûm edilerek sürünmesine göz yumar mı, ya da o tezgâhın içinde
olur mu, hukuku, adaleti ayaklar altına alır mı?
Bugünkü yöneticilerimizin
tabiriyle paralel devlet ortadan kaldırılmalı (ancak alışkanlığınızı
bırakamadığınız için doğuda bir başka paralel devlet hızla yeşeriyor ve
yerleşiyor; onu da yakında tüm çıplaklığıyla göreceğiz). Bu bayrak altında
yaşamak isteyenler, her ne kadar andımız kaldırıldı ise de ortak ülkümüz ile
birlikte yaşamaya devam etmeyi arzu edenler, bu topraklarda yaşayanları Türk
kimliği ile benimseyenler, bu komplonun ve paralel devletin ortadan
kaldırılmasını ya da etkisiz hale getirilmesini en çok arzu etmektedirler.
Kuşkunuz olmasın böyle bir girişimde gerçek Atatürkçüler ve Türk ulusunun
aydınlık yüzü (öbür yüzü çıkar için zaten hep yanınızda) sizinle birlikte
olacaktır.
Ancak sapla samanı birbirine karıştırarak,
komployu, Türk tarihinin en büyük yolsuzluk, hırsızlık, rüşvet gibi yüz
kızartıcı suçlarla suçlanan evlatlarınız ve yakınlarınız için açılmış olan
soruşturmalardan ya da yargılanmalardan bir kurtuluş yolu olarak görüyorsanız,
bu millete yapacağınız en büyük kötülük bu olacaktır. Önce siyaseten değil,
adalet önünde hukuken temize çıkmalısınız. Kirli elle temiz operasyon
yapılamaz.
***
Buraya kadar yazılı olanlar daha önce paralel
yapı denen örgütlenmeye karşı yapılan operasyonda kaleme alınmıştı. Aslında bu
örgütlenme birilerinin oğul ve uşağına uzanmasaydı, paralel ile kucak kucağa,
sarmaş dolaş yaşıyor olacaktık. Silivri zindanında yıllarca azap çeken
insanlar, onun bunun uşağına dua etsinler; onlar olmasaydı, güneş yüzü
göremeyeceklerdi. Sorun bizim için Türkiye sorunu; iğrenerek sadece seyretmek
durumunda kaldığımız bir kesim için oğul uşağı kurtarma sorunu.
Anadolu’da irinleşmiş bir enfeksiyonun
iyileşmesi için uç vermesini bekle derler. Çünkü uç verince yara deşilebilir ve
vücut kurtulur; deşilmez ise bünyeye dağılır ve tüm bünyeyi zehirler.
Türkiye’nin sorunları 5 Ocak 2015’te uç verdi. Çeşitle belgelerle sunulan
organize hırsızlık, rüşvet, yetkiyi kötüye kullanma davası sonunda Büyük Millet
Meclisine ulaştı ve araştırma komisyonu kuruldu. Belirli bir partinin
üyelerinin oylarıyla suçlananların Yüce Divana gitmesi ret edildi; meclis
oylamasında da farklı bir sonuç beklenmiyor.
O zaman bir biyolog olarak geriye dönüyorum.
Evrimsel gelişmede temel özellikler acaba canlılara farklı bir şekilde mi
paylaştırıldı da bizim haberimiz yok. Örneğin utanma duyusu bir kesime
verilirken, başka bir kesime hiç bulaştırılmadı mı? Birilerinin yüzü
kızarırken; birilerinin yüz kılcalları farklı bir dokuda mı yapıldı?
Aslında kabullerimizi belki
yeniden gözden geçirmeliyiz. Bir insanın aklanma yeri yargı değil de, çeşitli
kanallarla beslediğimiz dilencilerin parmakları ya da çaresiz insanların
sığındığı dinin istismarı ile kazanılan kesimin oyları mı olmalı? Bir insan
kendini suçsuz olarak biliyorsa, neden ve kimden korkusu olabilir? Alnım açık
sözü boşuna mı söylenmiş acaba?
Bir öğretim üyesi olarak benim de sorgulamam
gereken bazı hususlar ortaya çıkmış durumda. Soruşturma komisyonunda Yüce
Divan’a gitmesin diye ret oyu veren 9 üyenin hepsi avukat ve 8’i İstanbul
Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Ne kadar acı ve utanç verici, hukukçu
adalete gitmekten kaçınıyor…
Ben İstanbul Üniversitesi
Hukuk Fakültesi Dekanı olsaydım, en geç 6 Ocak 2014’de fakültenin eğitim
kadrosunu toplar onlara: “Arkadaşlar biz bir şeyi galiba yanlış yapıyoruz. Bu
okuldan çıkanlara eğitim veriyoruz; ancak belli ki öğretim verememişiz. Adalet insanın ulaşabileceği en kutsal
ilkedir. Bunu çıkarları için satacak insanları bu okuldan mezun edemeyiz.
Yasa maddelerin öğretmeden önce ilk olarak utanma, arlanma, ahlak, doğru olma,
tarafsız olma, evrensel olma, özgür düşünme ve özgür karar vermeyi
öğretmeliyiz” demelidir. Diğer fakültelerin farklı olduğunu düşünmüyorum. Ancak
merak ediyorum acaba Wilhelm Röpke, Fritz Neumark, Alexander Rüstow, Gerhard
Kessler, Alfred Isaac, Joseph Dobretsberger, Umberto Ricci, Albert Malche,
Andreas Schwartz, Ernst Hirsch'e ne diyeceğiz?
Sayın dekanım, lütfen, fakültenizin giriş
kapısına denk gelen karşı duvara şu sözlerimi yazdırınız:
Korkan insan özgür olamaz
Özgür olmayan adil olamaz
Adil olmayan insan olamaz;
hukukçu hiç olamaz.
Parasız pulsuz devlet olur, askersiz devlet
olur, hatta okulsuz devlet bile olur; ancak hukuksuz devlet olamaz. En ilkel devletlerin bile yazılı ya da sözlü
hukuk ilkeleri vardır. Hukuk silahsız güçtür ve tüm güçlerin üzerindedir;
buna demokrasilerde oy da diyebilirsiniz. Eğer bir yönetim, ben halkın oyunun
%50’sinden fazlasını aldım, istediğimi yaparım, hukuku da yönlendiriyorum
diyorsa, orada demokrasi tükenmiştir. Hele bunu insanlık tarihinin bilinen en
iğrenç davranışları (hırsızlık, rüşvet, yetkiyi kötüye kullanma, çevreye ve
akrabaya çıkar sağlama vb) için fütursuzca yapıyorsa, orada insanı insan
yapacak hiçbir değerin anlamı kalmamıştır denebilir. Böyle bir sistemde bütün
insani değerleri unutarak, görmezlikten gelerek, kişisel çıkarları ya da
korkuları için zalimlere hizmet edenlerin çocuklarının yüzüne bakabilmeleri,
olsa olsa algılama eksikliğinden kaynaklanıyor olabilir. Bütün bunların özeti:
Hukuksuz güç, çetedir.
Şu anda sarhoş-marhoş diyerek
cumhuriyeti kuranları suçlayanların ve ne yazı ki gücü elinde bulunduranların
anlayacağını pek düşünmüyorum; ama yine de bu halkın Yüce Atatürk’ü (ve
Nutkunu) bir daha okumalarını dilerim. Orada sadece Türkiye’nin değil, tüm
İslam coğrafyasının kurtuluşunu, nasıl saygınlığa kavuşacağını, insan olmanın
yolunu ve erdemini öğrenebileceğiz.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder