ÖMRÜMÜ YEDİNİZ... 1 (1950 den bu yana başımıza gelenler)

Soma faciası ile birlikte bana da bir şeyler oldu... Ben de ruhen bir çöküntü mü yaşıyorum nedir? Birkaç gündür aklıma çocukluğumdan beri memleketi idare eden özürlülerin bu memleketin sıradan neferlerine yaşattığı acıları düşünmeye başladım. Sırf kendi çıkarları ve egoları yüzünden başımıza gelmeyen, yaşamadığımız acı kalmamış... Kaldı ki aralarında madenlerde, limanlarda yaşadığımız acılar yok... Bazılarına itiraz edebilirsiniz mesela depremler... Ama düşünün eğer yeterli denetimler yapılmış olsa acaba bu kadar kayıplar olur muydu? Neyse lafı uzatmayayım zira oldukça uzun bir zaman dizini ile karşı karşıya kalacaksınız...   

1950-1959
Dumlupınar Faciası (4 Nisan 1953): Deniz Kuvvetlerimizin Dumlupınar denizaltısı, Çanakkkale Boğazı’nda Naboland isimli İsveç şilebiyle çarpıştı. 88 denizci diri diri sulara gömüldü.

İnsan Hakları Sözleşmesi (20 Mart 1954): Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine imza attı.

6-7 Eylül Olayları (6-7 Eylül 1955): Selanik’te Atatürk’ün evine bomba atıldığı söylentileri üzerine başta Rumlar

olmak üzere, Ermeni ve Musevi azınlığa yönelik saldırılar oldu. Birçok bina ve işyeri tahrip edildi. Sıkıyönetim ilan edildi. Olay komünistlerin üzerine yıkıldı. 27 Mayıs İhtilali sonrası, olayların DP tarafından tertiplendiği iddiasıyla Yassıada Mahkemesi tarafından yargılanan yöneticiler çeşitli cezalara çarptırıldı.

Vatan Cephesi (12 Ekim 1958): DP iktidarı ülkede demokratikleşmeyi sağlamak iddiasıyla gelmiş, ancak uygulamasıyla ülkede cepheleşmeyi arttırmış, kendi dışındaki siyasi güçleri tasfiye etmeye çalışmıştı. Bu uygulamalardan birisi de “Vatan Cephesi” adıyla yapılan uygulamadır. CHP’ye karşı kişileri ancak vatansever gören bu anlayış neticesi, radyolarda isim listeleri yayınlanmaya başlandı.

Uşak Olayları (7 Mayıs 1959): CHP genel başkanı İsmet İnönü, Uşak’ta DP’li bir grup tarafından saldırıya uğradı. Tansiyon daha da gerginleşti.

1960-1969
Tahkikat Komisyonu (18 Nisan 1960): DP iktidarının sonunu getiren en önemli olaylardandır. DP iktidarı TBMM’de kendi milletvekillerine olağanüstü yetkiler veren ve CHP’yi kapatmayı hedefleyen “tahkikat komisyonlarını” gündeme getirdi. İsmet İnönü, bunun üzerine DP’liler için ünlü sözü, “Sizi ben bile kurtaramam” ı sarf etmiştir.
555 K Olayları (5 Mayıs 1960): Ankara Kızılay’da öğrencilerin DP iktidarını protesto gösterileri. Aynı olaylar esnasında Adnan Menderes’te saldırıya uğramıştır. Bu olaylar DP iktidarının sonunu getiren olaylar arasındadır.
Harp Okulu Yürüyüşü ((21 Mayıs 1960): Ankara’da Harp Okulu Öğrencilerinin DP aleyhine gösterileri.
27 Mayıs İhtilali (27 Mayıs 1960): Türk Silahlı Kuvvetleri DP iktidarını devirerek, yönetimi fiilen eline aldı. Cumhuriyet tarihinin en önemli dönemeçleri arasında olan bu olayla 10 yıllık demokrasi denemesi son buluyordu. Celal Bayar, Adnan Menderes ve DP ileri gelenleri tutuklandılar. Halk bu olayı sevinçle karşıladı. Orduya sevgi tezahüratlarında bulunuldu. Cemal Gürsel Devlet Başkanlığına getirildi.

MBK Kuruldu (12 Haziran 1960): TBMM’nin yetkileri feshedildi, anayasanın bazı maddeleri geçersiz sayıldı. Onun yerine Milli Birlik Komitesi tüm yetkiyi eline aldı. 38 üyeden oluşan MBK fiilen ülkeyi yönetmeye başladı.

Yassıada Yargılamaları başladı (14 Ekim 1960)

14′ler Olayı (15 Kasım 1960): Milli Birlik Komitesi içinde çelişkiler artmış ve bunun sonucunda 14 subay ordudan uzaklaştırılarak, yurtdışına “müşavirlik” adı altında sürgüne gönderildiler. Bu subaylar arasında Alpaslan Türkeş,Orhan Kabibay, Orhan Erkanlı, Münir Köseoğlu, Mustafa Kaplan, Muzaffer Karan, Şefik Soyuyüce, FazılAkkoyunlu, Rıfat Baykal, Dündar Taşer ve Numan Esin vardı.

Yeni Anayasa’nın kabulü (9 Temmuz 1961) : Halk oyuna sunulan yeni anayasa %65 evet, %35 hayır oranıyla kabul edilmiştir. Bu anayasa cumhuriyetin en demokratik ve özgürlükleri genişleten anayasası olarak bilinmektedir.

Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu’nun idamları (16-17 Eylül 1961)                              

22 Şubat Olayı (22 Şubat 1962): Ankara Harp Okulu komutanı Albay Talat Aydemir ve arkadaşları hükümet darbesine kalkıştılar. Darbe bastırıldı. Katılan subaylar emekliye sevk edildiler ve hükümetle yapılan anlaşmaya göre ceza görmediler. Ancak darbeci eğilimler ordu içinde güçlenmeye başlamıştı.

21-21 Mayıs Olayı (20-21 Mayıs 1963): Talat Aydemir’in ikinci defa başarısız darbe teşebbüsü. İlkinde affedilen

Aydemir ve 7 arkadaşı bu kez affedilmeyecek ve idam cezasına çarptırılacaklardı.

Kıbrıs Sorunu (21 Aralık 1963): Öte yandan Kıbrıs’ta EOKA planları gündeme gelmişti. Bunun üzerine Türk Jetleri ilk defa Kıbrıs semalarında göründüler.

Johnson Mektubu (4 Haziran 1964):Türk hükümetinin Kıbrıs’a müdahale kararı alması üzerine, ABD başkanı

Johnson İnönü’ye sert bir mektup gönderdi.

Cengiz Topel Şehit (8 Ağustos 1964): Kıbrıs’ta Rumların hücumu artınca Türk Jetleri askeri hedefleri bombalamaya başladı. Pilot yüzbaşı Demirel AP Genel Başkanı (29 Kasım 1964)

Erzurum Depremi (19 Ağustos 1966): Erzurum, Bingöl, Muş çevresinde meydana gelen depremde 2500 ölü var.  

Maçta kavga 40 Ölü (17 Eylül 1967): Kayseri’de oynanan Sivasspor-Kayserispor maçında kavga çıktı. 40 ölü, 300 yaralı var.

Öğrenci Olayları (11-12-13 Haziran 1968): Ankara ve İstanbul’da boykot ve çatışma olayları yoğunlaştı.

6. Filo gösterileri (17 Temmuz 1968): ABD 6. Filosunun İstanbul’a demirlemesi kanlı olaylara sebep oldu.

Kommer’in Arabasının yakılması (6 Ocak 1968): ABD büyükelçisi Robert Kommer’in arabası ODTÜ bahçesinde yakıldı.

Kanlı Pazar (16 Şubat 1969): İstanbul’da 6. Filoyu protesto eden gençlerin üzerine gericiler saldırdı. 2 Ölü.

1970-1979
Boğaz Köprüsünün temeli atıldı (20 Şubat 1970)

15-16 Haziran (15-16 Haziran 1970): Sendikalar kanununu protesto eden DİSK’e bağlı işçilerle güvenlik kuvvetleri çatıştı.

Sıkıyönetim ilan edildi. 12 Mart Muhtırası (12 Mart 1971): Türk Silahlı Kuvvetleri 12 Mart’ta muhtıra verdi. Başbakan Demirel görevinden istifa etti. 12 Mart’ta Türkiye’nin önemli dönemeç noktalarından biri olup, tarihe daha çok baskıları ve işkenceleriyle geçmiştir. Ordu içindeki radikal subaylara karşı, statükocu subayların bir karşı-hamlesi olmuştur.

İsrail’in İstanbul Başkonsolosu Efraim Elrom, THKP-C militanlarınca kaçırıldı ve öldürüldü. (17 Mayıs 1971)

Kızıldere Olayı (30 Mart 1971): Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idamını engellemek isteyen THKP-C ve THKO militanları Ünye radar üssünde görevli üç İngiliz teknisyeni kaçırdı. Tokat’ın Niksar ilçesi, Kızıldere köyünde güvenlik güçlerince kuşatıldılar. Çatışma sonucu militanların biri hariç (Ertuğrul Kürkçü), hepsi öldürüldü.
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idamlarının infazı Ankara Cebeci Sivil Cezaevi’nde uygulandı. (6 Mayıs 1972)

Kurtuluş Savaşı komutanlarından, eski Başbakan ve Cumhurbaşkanlarından ve CHP genel başkanlığı yapan İsmet İnönü öldü. (25 Aralık 1972)

Kıbrıs Barış Harekâtı (20 Temmuz 1974): Kıbrıs’ta darbeci Nikos Sampson’un hareketi sonucu oluşan fiili duruma karşı Türkiye adaya silahlı kuvvetlerini çıkarttı. Böylelikle Türkiye ilk defa Cumhuriyet döneminde bir askeri harekâta kalkışıyordu.

2. Kıbrıs Harekâtı (14 Ağustos 1974): Yapılan diplomatik görüşmeler netice vermeyince, Türk ordusu tekrar harekete geçti ve adada ilerlemesini sürdürdü.

Diyarbakır’ın, Lice, Kulp ve Hani ilçelerinde deprem(6 Eylül 1975): 2384 kişi öldü, 8149 bina yıkıldı.

AP Genel Başkanı ve Başbakan Süleyman Demirel’in yeğeni Yahya Demirel hakkındaki yolsuzluk iddialarından dolayı tutuklandı. (28 Şubat 1976)

1 Mayıs Katliamı (1 Mayıs 1977): DİSK’in Taksim meydanında düzenlediği 1 Mayıs İşçi Bayramı mitingine, toplantının bitimine doğru ateş açıldı. 34 kişi öldü, yüzlerce kişi yaralandı. Olay “sol gruplar çatıştı” diye gösterilse de, sonradan “Kontgerilla” ile izah edildi. Bu olayla Türkiye’de sola yönelik kitle katliamlarının pimi çekilmiş oldu.
Çiğli Olayı (29 Mayıs 1977): CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit’e İzmir-Çiğli havaalanında şüpheli suikast girişimi. İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan ayağından yaralandı. CHP Birinci Parti (6 Haziran 1977): Seçim sonuçları belli oldu. CHP %41.4, AP %30.9 oy aldı.

Sabahattin Savaşman Olayı (24 Aralık 1974): MİT İstihbaratçısı Sabahattin Savaşman CİA adına casusluktan tutuklandı.
16 Mart Katliamı (16 Mart 1978): İstanbul Üniversitesi önünde sol görüşlü öğrencilerin üzerine bomba atıldı. 5 kişi öldü, 47 kişi yaralandı.

Doç. Server Tanilli evinin önünde uğradığı saldırı sonucu aldığı yaralar yüzünden felç oldu. (8 Nisan 1978)
Malatya Belediye Başkanı Hamit Fendoğlu evine gönderilen bombalı paketin patlaması sonucu öldürüldü. (17 Nisan 1978)

Hacettepe Üniversitesi öğretim üyelerinden Doç. Bedrettin Cömert öldürüldü. (11 Temmuz 1978)
Ankara’da 7 TİP üyesi öğrenci kaldıkları evde katledildiler (9 Ekim 1978): Katillerin “ülkücü komandolar” olduğu bildirildi.

İTÜ Elektrik Fakültesi Dekanı Bedri Karafakioğlu öldürüldü (20 Ekim 1978)

Maraş Katliamı (23 Aralık 1978): Kahramanmaraş ilimizde, karşılıklı olarak öldürülen kişilerin cenazeleri sonrası, muhtelif provokasyonlar tertiplenmiş, özellikle Alevilere yönelik kitle saldırıları düzenlenmiştir. Kundaktaki bebekler dâhil, 33 kişi ölmüş, yüzlerce kişi yaralanmış, evler, dükkânlar yakılmıştı.

Milliyet Gazetesi Genel Yayın Müdürü ve Başyazarı Abdi İpekçi öldürüldü. (1 Şubat 1979)

İpekçi’nin katili M. Ali Ağca yakalandı (10 Temmuz 1979)

Adana Emniyet Müdürü Cevat Yurdakul ülkücü katillerce öldürüldü. (28 Eylül 1979)

Ağca Kaçırıldı (25 Kasım 1979): Abdi İpekçi’nin katili Mehmet Ali Ağca cezaevinden kaçırıldı.

İktisat Fakültesi öğretim üyesi, demokrat kimliğiyle tanınan Prof. Cavit Orhan Tütengil öldürüldü. (7 Aralık 1979)

1980-1989
Çağrı reddedildi(5 Ocak 1980):  AP genel başkanı Süleyman Demirel, CHP genel başkanı Bülent Ecevit’in teröre karşı işbirliği önerisini reddetti.
Cumhurbaşkanı seçilemedi (23 Mart 1980)
Yazar TRT yapımcısı Ümit Kaftancıoğlu öldürüldü (11 Nisan 1980)
MHP yöneticilerinden Gün Sazak öldürüldü. (28 Mayıs 1980)
Çorum Katliamı Çorum ateşler içinde. 20 ölü, yüzlerce yaralı. (5 Temmuz 1980)
DİSK Genel Başkanı ve sendikacı Kemal Türkler evinin önünde öldürüldü. (15 Temmuz 1980)
12 Mart döneminin Başbakanlarından Nihat Erim öldürüldü (20 Temmuz 1980): Dragos’taki evinden çıkarken Dev-Sol militanlarınca öldürüldü.
12 Eylül Harekatı (12 Eylül 1980) : Türk Silahlı Kuvvetleri bir kez daha yönetime el koydu. . Genelkurmay başkanı Kenan Evren başkanlığında, Kara Kuvvetleri komutanı Orgeneral Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri komutanı Tahsin Şahinkaya, Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Nejat Tümer ve Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Sedat Celasun’dan oluşan Milli Güvenlik Konseyi yürütmeyi eline aldı. Siyasi parti liderleri “gözetim altına” alındı. Eski Deniz Kuvvetleri komutanı Oramiral Bülent Ulusu başkanlığında bir hükümet kuruldu. (20 Eylül 1980)
İdamlar başladı (7 Ekim 1980): Balgat katliamı sanıklarından sağ eğilimli Mustafa Pehlivanoğlu ve Telsizler katliamı sanıklarından sol eğilimli Necdet Adalı idam edildiler.
Ecevit’in istifası (30 Ekim 1980): CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, konseyin siyasi partileri temelli kapatmak istemesinden dolayı CHP Genel Başkanlığından istifa etti.
Ard arda patlak veren bankerlik skandalları sonrası “Banker Kastelli” diye bilinen Cevher Özden ve eşi İsviçre’ye kaçtı. (20 Haziran 1982)
Esenboğa Baskını (8 Ağustos 1982): Ermeni terör örgütü ASALA, Ankara Esenboğa Havaalanı’nı bastı. (Bir terörist ölü, diğeri yaralı ele geçti. 8 ölü 72 yaralı.)
Anayasa Referandumu (7 Kasım 1982): 12 Eylül yönetimin hazırladığı Anayasa halkoyuna sunuldu. Yüzde 91.5 evet oyuyla anayasa kabul edildi ve Kenan Evren’de otomatik olarak Cumhurbaşkanı seçilmiş oluyordu.                                       Laleli Washington Otel’de yangın çıktı. 36 turist öldü. 65 yaralı. (7 Mayıs 1983)
Vetolar (23 Haziran 1983): SODEP’in aralarında Erdal İnönü’nün de bulunduğu 21 kurucusu MGK vetosu yedi. BTP ise kapatılmış ve yöneticileri Zincirbozan’a gönderilmişti. Böylelikle seçimlere MGK’nın onayladığı Turgut Özal önderliğinde ANAP, Necdet Calp’in Halkçı Parti’si ve generallerin desteklediği Turgut Sunalp’in Milliyetçi Demokrasi Partisi katılabilecekti.
Seçimler yapıldı (6 Kasım 1983): 12 Eylül sonrası ilk sivil seçim yapıldı. ANAP birinci, HP ikinci ve MDP üçüncü oldu.
İlk sivil hükümet (13 Aralık 1983): Turgut Özal başkanlığında ANAP hükümeti kuruldu.
PKK Eylemleri Başladı (15 Ağustos 1984): PKK Eruh ve Şemdinli baskınları ile ülkeyi kana boğacak terör eylemlerinin düğmesine bastı.
İşkenceye ceza: Daha önce medyaya işkence yaptığına dair itiraflarda bulunan polis memuru Sedat Caner 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı. (1 Şubat 1986)
Jaguar Olayı (12 Temmuz 1986):  Galerici Zeki Küçükberber’in başbakan Turgut Özal’ın kızı Zeynep Özal’la damadı Asım Ekren’e Jaguar otomobil hediye etmesi skandal yarattı.
İstanbul Neve Şalom Sinagogu’na baskın. 21 kişi ölürken 2 terörist bombalarıyla öldüler. (6 Eylül 1986)
YÖK’ten ilk türban yasağı uygulaması gündeme geldi. (12 Ocak 1987) 

Cumhurbaşkanı Kenan Evren, devlet memurlarının maaşını uluslararası İslami sermeye kuruluşu “Rabıta”nın ödemesini dövizsizlik nedeniyle imzaladığını kabul etti. (28 Mart 1987)
Halk Oylaması (6 Eylül 1987): MGK kararıyla politika yapması yasaklanan eski siyasi liderlerin tekrar politika sahnesine dönüp dönmemesi üzerine bir halk oylaması yapıldı. Sonuç % 50.16 evet, %49.84 hayır oldu. Böylelikle Bülent Ecevit, Süleyman Demirel, Alpaslan Türkeş, Necmettin Erbakan gibi liderlere tekrar siyaset yolu göründü.
Yurda dönen TBKP liderleri Nihat Sargın ve Haydar Kutlu gözaltına alındılar. (17 Kasım 1987)
Kimin sızdırdığı belli olmayan “MİT Raporu”nun basında yer alması bir skandal havasına büründü. (9 Şubat 1988)
Başbakan Turgut Özal’a suikast (18 Haziran 1988): ANAP kongresi esnasında eski ülkücü Kartal Demirağ tarafından suikast düzenlendi. Özal, parmağından hafif yaralı olarak kurtuldu. Emlak Bankası’nı dolandırdığı iddiasıyla yargılanan Kemal Horzum tutuklandı ve cezaevine gönderildi. (18 Temmuz 1989)